Branche niet netjes na einde bordeelverbod

Afschaffing van het bordeelverbod moest van prostitutie een legale bedrijfsbranche maken. Inmiddels floreert een levendig illegaal en vooral oncontroleerbaar circuit van escortbdrijven, clubs en gsm-prostitutie

`Rood licht, valse hoop', luidde de titel van een rechercherapport vijf jaar geleden over de prostitutie op de Amsterdamse Wallen. Op basis van gesprekken met vrouwen door een speciaal prostitutieteam van de politie, observaties en processen-verbaal werd een beeld geschetst van vrouwenhandel, uitbuiting, wapenhandel en paspoortfraude. In achttien maanden observeren werden 27 netwerken van vrouwenhandel bloot gelegd. Veel illegale prostituees hadden torenhoge schulden. De politie sprak met vrouwen die zeven dagen per week zestien uur per dag achter het raam zaten. `Geïmporteerde vrouwen' die te weinig opbrachten, werden in het circuit voor drieduizend gulden doorverkocht.

Dat rapport verscheen aan de vooravond van het gedoogbeleid dat Amsterdam, in afwachting van afschaffing van het bordeelverbod, voor de prostitutiebranche invoerde. Beleid dat een einde moest maken aan die wanpraktijken. Prostitutie moest na decennia van politiek debat een reguliere bedrijfsbranche worden. Maar vijf jaar later, twee jaar na landelijke afschaffing van het bordeelverbod, is de branche daar nog ver van verwijderd, zo blijkt uit het vandaag gepubliceerde rapport `Het bordeelverbod opgeheven' van het ministerie van Justitie. Zelfs eigen overheidsinstellingen als de arbeidsinspectie en de belastingdienst kunnen nauwelijks met deze gelegaliseerde beroepsgroep overweg. Ondanks de miljoenen die in de seksbranche omgaan.

Landelijk staan 1.285 seksexploitanten en 921 prostituees bij de fiscus geregistreerd, op een geschat aantal van meer dan 30.000 vrouwen die in deze bedrijfstak werkzaam zijn. Een apart toezichts- of controlebeleid voor prostituees is er niet, zo wordt in de evaluatie geconcludeerd. De belastingdienst kon ten behoeve van de evaluatie ook niet aangeven in welke mate exploitanten of prostituees aan hun belastingplicht moeten voldoen. En als er al incidenteel gehandhaafd wordt, raken de belastinginspecteurs verstrikt in de vraag wat zij aan moeten met prostituees die zéggen als zelfstandig ondernemer te werken, ,,terwijl alle elementen van een dienstbetrekking volgens de belastingdienst aanwezig zijn''.

Bijna de helft van de voor de evaluatie ondervraagde prostituees in de reguliere branche zegt weet te hebben van openbare ordeproblemen in het bedrijf waar ze werken, bijna een derde zegt kennis te hebben van zaken als belastingfraude en witwassen. Een derde van de ondervraagde exploitanten gaf aan dat er sinds het bordeelverbod is afgeschaft, geen veranderingen hebben plaats gehad als het gaat om bijvoorbeeld illegaliteit, dwang en minderjarigheid. De onderzoekers geven daar in de evaluatie geen uitsluitsel over omdat ook de politie daarover onvoldoende informatie heeft. Politie en deskundigen geven aan dat er significante stijging van documentfraude is waar te nemen, van andere randverschijnselen als uitbuiting, financiële criminaliteit, wapen- of drugshandel en geweld ,,zijn geen ontwikkelingen bekend''.

De prostitutiebranche is diffuser geworden sinds de wetswijziging. Naast de reguliere prostitutie achter de ramen en bordelen nam club- en escortprostitutie een grote vlucht. Daarbij gaat het niet om de reguliere escortservice, traditioneel verbonden aan reguliere clubs, maar een schimmig gsm-circuit, vaak gevoed door de groeiende groep aan illegalen in Nederland. Dat heeft geleid tot nieuwe prostitutievormen, met mobiel werken en toenemende individualisering zonder de traditionele bescherming die de seksbranche werknemers biedt. ,,Ze zijn daardoor lastiger bereikbaar voor hulpverlening en extra kwetsbaar voor uitbuiting.''

Behalve fiscus en arbeidsinspectie weten ook gemeenten nog niet goed raad met de gelegaliseerde prostitutiebranche. Een groot aantal gemeenten is nog niet klaar met de vergunningverlening die daardoor over het hele land gezien, op verschillende wijze is doorgevoerd. Veel gemeenten gedogen daarom noodgedwongen, met als gevolg dat illegale prostitutie daar naar toe is verhuisd.

Waar dat gebeurt, zo blijkt uit de evaluatie, troffen onderzoekers ook in de goed zichtbare prostitiebedrijven (raambordelen en clubs) vaak prostituees zonder geldige verblijfspapieren aan. Zonder landelijke normen voor minimale, overal geldende handhavingscriteria zal het niet mogelijk zijn de doelstellingen van de wetswijziging van twee jaar geleden in de praktijk te realiseren, is dan ook een van de belangrijkste aanbevelingen in de evaluatie.