Tories hebben gebrek aan ideeën

Als er nu in Groot-Brittannië verkiezingen zouden zijn, zouden de Conservatieven wel eens de derde partij van het land kunnen worden.

Iain Duncan Smith heet al langer kortweg `IDS'. Dat kwam goed uit toen hij vorig jaar leider werd van de Britse Conservatieven. Want als zijn partij na twee verkiezingsnederlagen aan iets behoefte had, waren het wel ideas. Maar volgens politiek Londen staan de drie letters nu voor iets anders: in deep shit.

De Tories, die zichzelf de vorige eeuw met enig recht `de natuurlijke Britse regeringspartij' konden noemen, zijn geen schim van hun vroegere zelf. Als er nu verkiezingen waren, zouden de kleine Liberal Democrats wel eens groter kunnen worden. Maar liefst 86 procent van de kiezers gelooft dat de Tories voorlopig niets te zoeken hebben in het landsbestuur. Dat blijkt uit een vandaag gepubliceerde peiling van YouGov, een opinie-instituut, die samenvalt met het begin van het jaarlijkse partijcongres, in Bournemouth.

De partij weet niet wat er leeft onder gewone Britten, en die gewone Britten hebben op hun beurt geen idee waar de partij voor staat. Belangrijke reden: het leiderschap van IDS; braaf maar zó flets dat een meerderheid nu zelfs terugverlangt naar William Hague, wiens gebrek aan charisma in elk geval werd compenseerd door zijn formidabele debattechniek en gevoel voor humor.

,,Je zou bijna medelijden met ze krijgen'', zei een Blair-man vorige week tijdens het Labour-congres en je kon zien wat hij bedoelde. IDS mag zeggen dat de partij is veranderd, maar voorlopig wordt hij door een reeks rolbevestigende relletjes overstemd.

Zo bleek de Conservatieve oud-premier John Major, de grijze kampioen van het gezin als hoeksteen van de samenleving, jarenlang een maîtresse te hebben gehad, die hem in haar dagboeken als seksbeest afschildert. Lord Jeffrey Archer, de overspelige multimiljonair en omstreden partijfinancier die wegens meineed in de cel zit, publiceert vanaf vandaag een gevangenisdagboek.

Het is niet de enige blast from the past die IDS doet wankelen. Michael Heseltine, een voormalig vicepremier, en Kenneth Clarke, oud-minister van Financiën en vorig jaar in de race om het chefschap, zeiden dit weekeinde openlijk dat het misschien tijd is voor een nieuwe leider. ,,Het is niet eens een kwestie van een slecht begin, er is helemaal geen begin'', aldus Clarke, die nog steeds groot gezag heeft binnen de partij.

Een reeks jongere Tories lijkt bovendien steeds meer spijt te hebben dat ze Michael Portillo vorig jaar geen kans hebben gegeven als partijleider. Diens pleidooi voor een partij waarin ook homoseksuele Britten en leden van etnische minderheden zich thuisvoelen, krijgt alsnog een grotere weerklank.

Het heeft de Tory-leider hard geraakt. ,,Stemmen uit het verleden hebben al het werk vernield dat we in de aanloop naar dit congres hebben gedaan'', zei hij gisteravond. ,,Als ik kwaad klink, is het omdat ik kwaad ben.'' Maar hij zal er zich niet door uit het veld laten slaan, beloofde hij. In Bournemouth zal hij zich deze week opwerpen als `de ware erfgenaam van Margaret Thatcher'. De economische hervormingen die zij in de jaren '80 doorvoerde dienen als model voor de hervormingen die nu nodig zijn binnen de zorg, het onderwijs, de misdaadbestrijding en het pensioenstelsel. Een kleinere, maar strenge overheid en meer keuzevrijheid voor burgers. Dat is de kern van 25 voorstellen die Duncan Smith presenteert. ,,We hebben geen toverstokje'', zei hij tegen de BBC. ,,Maar ik garandeer dat het publiek weer in ons zal beginnen te geloven als het begint te begrijpen dat we betere vooruitzichten [voor de openbare sector] bieden.''

Bij de huidige peilingen lijkt dat op zijn gunstigst wishful thinking. De Britten wijten de slechte staat van de publieke sector vooral aan decennia wanbeheer onder Conservatieve regeringen, niet in de laatste plaats die van Thatcher. Juist haar erfenis aanroepen lijkt spelen met vuur. Wil een nieuw Tory-beleid voor scholen en ziekenhuizen hout snijden, dan zal de Labour-regering daar eerst aantoonbaar moeten falen. En zo ver is het nog lang niet. Europa, belastingverlaging en asielzoekers lijken voor de Tories nog taboe. Daarmee zijn ze veroordeeld tot het politieke midden en daar heeft Labour het initiatief. Om het terug te winnen lijkt meer nodig dan een paar losse ideas. Voorlopig blijft het Verenigd Koninkrijk zo een land zonder echte oppositie.

    • Hans Steketee