Persstemmen

de Volkskrant

Met de dood van prins Claus is een einde gekomen aan een in zeker opzicht treurig, want onvervuld bestaan. Zijn schoonvader wist zich laconiek te onttrekken aan de beklemming van het leven in de glazen kooi. De wijde wereld was zijn thuis. Van de precaire constitutionele verhoudingen aan het Binnenhof wilde hij niet weten.

Zo'n houding was de schoonzoon vreemd. Het maakte de serieuze en ook wel zwaarmoedige prins-gemaal Claus van Amsberg tot een gevangene. Het besef ornament te zijn van de troon en niet meer dan dat werd met de jaren zwaarder en het is lang niet uitgesloten dat dit lot hem uiteindelijk mede heeft gesloopt. [...]

Er past respect voor het leerstuk van de ministeriële verantwoordelijkheid als hoeksteen van het bestel. Men kan ook nog met enig recht erop wijzen dat het slachtoffer vrijwillig kiest voor een positie als prins-gemaal. Maar ook geldt: zo kan het niet langer. De rol van echtgenoot c.q. echtgenote naast de vorst verdient een nieuwe overweging.

Laten we zeggen dat de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens voortaan ook voor de bedgenoot van de vorst geldingskracht heeft, opdat, zoals de preambule van de verklaring vermeldt, ,,de mens niet gedwongen worde zijn toevlucht te nemen tot opstand tegen onderdrukking''. [...]

De Telegraaf

[...]Na de troonsbestijging van Beatrix in 1980 kreeg de prins een zwaar leven.

De zeer serieuze Claus, die niets op had met de bij de troon behorende glitter en glamour, moest zich inhouden en kon zich door zijn positie niet ontplooien. [...]

De prins wilde ondanks zijn staatsrechtelijke positie geen ornament van de troon zijn. Naar buiten toe nam hij een bescheiden positie in. Maar binnen de paleismuren speelde hij een duidelijke rol ter ondersteuning van zijn vrouw.

Ook daarvoor verdient prins Claus ieders respect en bewondering. Hem is veel dank verschuldigd voor de voorbeeldige wijze waarop hij zijn niet geringe taken met zoveel overgave heeft vervuld. [...]

Algemeen Dagblad

Ooit beschreef Claus van Amsberg Nederland als een republiek met een erfelijke troonopvolger. Die typering van de gisteravond om zeven uur overleden prins-gemaal, wiens leven zoveel persoonlijke tegenslag kende, was het resultaat van een intellectuele worsteling met zijn onvermijdelijke positie in de schaduw van het Nederlandse staatshoofd. Hij aanvaardde in praktische zin zijn ondergeschikte rol, maar behield het volle besef dat het behoud van de monarchie van hem een onevenredig hoge prijs vroeg.

Nu Claus er na een welbesteed leven niet meer is, past slechts bewondering voor de manier waarop hij zijn lot welbewust en met grote waardigheid droeg. Steeds weer gaf hij er blijk van dat het glazen huis waarin hij zich uit de wereld van gewone mensen verbannen wist, offers van hem vroeg die in wezen onmenselijke proporties aannamen. Zijn scherpe humor, waarvan het grote publiek slechts zelden kon kennisnemen, stelde hem in staat met deze onwezenlijke werkelijkheid te blijven leven. [...]

Nadat Beatrix haar moeder opvolgde, restte hem inderdaad niets anders dan een positie op de tweede rang. Zijn gezondheid leed er onder en meer en meer werd hij in zijn optreden belemmerd door medische ongemakken. Het behoort tot de grote verdiensten van Claus dat hij zich daardoor tot het allerlaatst niet uit het veld heeft laten slaan. Zijn functioneren raakte ernstig bemoeilijkt, maar zijn sterke persoonlijkheid bleef recht overeind. Deze parel in de Nederlandse kroon verdient met grote waardering en veel respect in herinnering gehouden te worden.

Trouw

Echtgenoten van gekroonde staatshoofden zijn niet te benijden. Zij staan in de schaduw van hun wederhelft en delen ook nog eens voor de volle honderd procent in de beperkingen van het hedendaagse koningschap. Ieder woord dat zij spreken is er eigenlijk al één te veel, zelfs bij het maken van een gebaar moeten zij op hun tellen passen.

Gegeven deze beperkingen heeft prins Claus iets groots verricht. Bijna iedereen vond hem sympathiek, zo op het oog was hij een ideale vader en echtgenoot en geen moment heeft hij de monarchie in opspraak gebracht, of het zou moeten zijn dat hij zich een paar jaar geleden omstandig van de stropdas bevrijdde, waarmee hij op bijna symbolische wijze te kennen gaf dat het leven in een gouden kooi voor hem geen sinecure was. Maar met dit gebaar riep hij vooral begrip en zelfs vertedering op. [...]

Zijn optreden [had] ook iets tragisch, dat niet alleen te herleiden was tot zijn kwakkelende gezondheid. Men wist: deze man, met deze ernst, is veroordeeld tot kleurloosheid, zoals hijzelf ook te kennen gaf. Hoe juist ook, toch deed Claus zichzelf met dit oordeel tekort. Zo heeft hij wel degelijk de toon gezet voor een stijl van ontwikkelingssamenwerking waarmee hij in brede kring respect heeft afgedwongen. [...]

Prins Claus verdient] een ereplaats in Neêrlands koninklijke galerij.

De Gelderlander

De schouders afgezakt, het gelaat als bevroren, de blik gericht op een peilloos niets: het is een droeve figuur die zich bij het nieuws van het overlijden van prins Claus op het nationale netvlies vastzet. De laatste van de Duitse prins-gemalen was duidelijk niet geboren voor die rol. Hij was er te begaafd voor, te gevoelig en te zwaar op de hand. [...]

Het heeft iets eigenaardigs. Terwijl Beatrix hard werkte om de relevantie van het koningschap in de moderne wereld te bewijzen misschien wel, in haar ogen, te herstellen werd haar echtgenoot de verpersoonlijking van het ongerijmde ervan. De kwestie of hem, als hij niet met Beatrix was getrouwd, langere jaren van fysieke en psychische fitheid beschoren zouden zijn geweest, is in zoverre irrelevant. [...]

De laatste jaren leek hij zelfs over zijn schaduw heen gesprongen. Zijn lijdzaamheid maakte bij gelegenheid plaats voor een soort jolige rebellie. Een stropdas vloog door de lucht: meer dan iets symbolisch viel er tenslotte niet af te werpen.

Nederlands Dagblad

[...]Koningin Beatrix liet vaak doorschemeren hoe belangrijk Claus was, niet alleen als echtgenoot, maar ook als coach en leider van de familie. Vorig jaar nog, bij de aankondiging van de verloving van Willem Alexander en Máxima, sprak Claus met fijnzinnige humor over deze positie als pater familias. De blik vol liefde en respect waarmee de koningin hem toen aankeek, was veelzeggend, ook voor de vraag wat de man achter haar voor Nederland heeft betekend.

Misschien was het wel juist zijn moeizame strijd waardoor Claus meer en meer aanzien verwierf als wijze raadgever achter de troon. Zo vormde hij in persoon de levende illustratie van een bijbelse wijsheid: 'Liefde en trouw behoeden de koning; zijn troon wordt gestut door barmhartigheid'. Moge God onze koningin en haar familie daarom kracht geven bij dit grote verlies.

Dagblad van het Noorden

[...] Claus heeft voor de liefde van zijn leven, Beatrix, een hoge prijs betaald. Nederland rouwt nu omdat deze vriendelijke, warme en onbaatzuchtige man daartoe bereid was. Bedankt Claus.