`Luisteraars mogen zelf onze tekst maken'

De IJslandse groep Sigur Rós lijkt steeds ondoorgrondelijker, maar het ontbreken van titels en teksten heeft juist de bedoeling om niet tussen de muziek en de luisteraar te gaan staan.

IJslandse doemmuziek blijkt populairder dan iemand had kunnen vermoeden. Dat ondervond de groep Sigur Rós toen ze twee jaar geleden met haar tweede cd een ware `bied-oorlog' ontketende tussen de grote Amerikaanse platenmaatschappijen. Die cd, Agaetis Byrjun (`Een goed begin'), bood ijle, zweverige muziekstukken met onverstaanbare IJslandse teksten en elektronica die als een op hol geslagen hartenklop door de nummers zwierf. Sigur Rós (de naam is een variant op de IJslandse meisjesnaam `Sigurrós') koos voor platenmaatschappij MCA omdat die de meeste artistieke vrijheid beloofde, en toerde door Noord-Amerika waar hun concerten werden bezocht door allerlei rock-celebrities. Van Courtney Love tot Radiohead en Metallica, allen spraken hun ontzag uit voor de groep.

IJsland is trots op Orri, Jonsi, Georg en Kjartan. Dat vertellen gitarist Georg en drummer Orri (hun achternamen worden niet genoemd) op een ochtend in Amsterdam. ,,De kranten schrijven over `onze jongens', en dan melden ze dat we weer naar Milaan zijn geweest of iets dergelijks'', zegt Orri.

Behalve Björk en Sigur Rós, kent IJsland nog meer muzikanten die opgang maken. Zo is er de groep Mum, die op 14 november in Paradiso zal optreden. Mum maakte al verschillende cd's. Net als Sigur Rós speelt Mum ijle soundscapes, waarin de klassieke scholing van twee van de leden wat nadrukkelijker blijkt. Op IJsland wordt ook gerapt. Onlangs verscheen van de groep Quarashi de cd Jinx, waarvoor Brooklyn zich nog niet zou hoeven schamen.

De overgang was groot, zeggen de leden van Sigur Rós. ,,Vroeger hadden we gewoon een baantje en speelde we af en toe in onze vrije tijd. Nu staat alles wat we doen in het teken van onze muziekcarrière'', zegt Georg, ,,Daardoor kunnen we geen afstand meer nemen, en dat is juist belangrijk voor ons. Onze muziek heeft veel ruimte nodig. Omdat er ook veel ruimte in moet doorklinken.''

Was Agaetis Byrjun al moeilijk te doorgronden, de eind oktober te verschijnen opvolger maakt het de luisteraar nog wat lastiger. Alsof de groep Naomi Kleins `No Logo' in praktijk wilde brengen, zo consequent is iedere naamsaanduiding verdreven: geen titels, geen groepsnaam, geen teksten. Alle houvast die we in de popmuziek gewend waren, is hier met opzet verlaten. De cd moet daarom worden aangeduid met het machteloze symbool `()', dat inderdaad lijkt te dienen om ruimte aan te geven.

Zanger Jonsi zong op de vorige cd in zijn moedertaal. Nu zingt hij enkel klanken. Het zijn wel steeds dezelfde, zeggen Orri en Georg. ,,We horen hem zijn klanken vaak zingen. Hij fluctueert een klein beetje, maar het meeste herkennen we.'' Waarom ontbreken de teksten? ,,Wij menen dat teksten bij popmuziek nooit echt spontaan ontstaan. Ze worden meestal aan het eind van het creatieve proces nog even bedacht. Zo deden wij bij de vorige cd's het ook: een week voordat de opnamen zouden beginnen.''

Volgens de leden van Sigur Rós zal de luisteraar meer en persoonlijker genieten van hun muziek nu er geen woorden worden gebruikt. ,,De luisteraar kan onze muziek ervaren zonder dat wij er tussen gaan staan met de betekenis die wíj aan de liedjes geven. Hier kan hij zijn eigen betekenissen er aan geven. Maar hij moet wel moeite doen'', zegt Georg. Mensen maken hun eigen teksten van de klanken die Jonsi biedt, zo blijkt. ,,Op onze website willen we er een spelletje van maken. Mensen mogen ons opsturen wat ze denken dat ze horen. De meest voorkomende woorden zullen we dan tot een tekst maken.''

De cd zonder titel heeft een opvallend verloop. Van heel minimaal en rustig breidt hij zich uit tot een geluidsorgie. Drummer Orri heeft in het eerste deel weinig te doen. Dan zweven er synthesizerflarden en mistige klanken langs, die worden gedragen door Jonsi's hoge, klagelijke stem. Sommige stukken sluiten naadloos op de volgende aan. Tussen andere zit juist een lange pauze.

Ook daarover is nagedacht. ,,Ook wat er tussen twee liedjes in gebeurt, is belangrijk. Bijvoorbeeld de lengte van de pauze, hoe lang moet die zijn. Op een bepaald punt moest die stilte extra lang zijn, na het vierde nummer. Dat is omdat de cd in twee delen uiteen valt. Het tweede deel is veel heviger en angstaanjagender. We wilden dat de luisteraar even de tijd kreeg om zich daarop geestelijk voor te bereiden. Daarom namen we een langere pauze. Alsof het twee kanten van een elpee zijn en je even de tijd neemt om de plaat om te draaien.''

De opnamen voor `()' werden gemaakt in de eigen studio, in een kunstenaarskolonie iets buiten Reykjavik. Daar bezit Sigur Rós een oud overdekt zwembad. ,,We hebben wat muurtjes in het basin gemaakt om verschillende ruimten te creëren, maar verder hoefden we er niets aan te doen. De klank is prachtig.'' Net als bij het concert, aanstaande woensdag in de Max in Amsterdam, werd Sigur Rós bijgestaan door het viooltrio Amina. De groep had tussen de laatste twee cd's in gewerkt aan de opnamen van een klassiek IJslands gedicht, samen met andere muzikanten, en toen kennis gemaakt met traditionele IJslandse zangtechnieken. ,,We wisten wel dat ze bestonden", zegt Georg, ,,maar we hadden ons er verder nooit mee bezig gehouden. Eén ervan gaf een soort blazend, fluisterend geluid. Dat vonden we inspirerend.'' Heeft die manier van zingen de cd gehaald? ,,Ja, voor één fragment. Ongeveer van een halve minuut.''

We hebben het over de zorgen van hun Amerikaanse platenmaatschappij MCA en alle andere maatschappijen over de `piraterij' op internet. Om kopiëren en verspreiding op internet tegen te gaan worden cd's tegenwoordig vaak beveiligd zodat ze niet meer op een computer te draaien zijn. Een nieuwe ontwikkeling, vertellen Orri en Georg, is dat maatschappijen zelf mp3-files van bekende artiesten op het net zetten, die besmet zijn met een gevaarlijk computervirus. Via deze `chemische oorlogsvoering' willen ze het downloaden ontmoedigen. Orri en Georg schudden het hoofd over zoveel onbegrip. ,,We weten zeker dat mensen juist meer cd's gaan kopen dankzij internet. Ze leren er nieuwe dingen door kennen. In ieder geval gold dat voor onze band. Onze muziek had nooit op deze manier gemarket kunnen worden door een reguliere platenmaatschappij. De net-gebruikers hebben Sigur Rós onder elkaars aandacht gebracht. Dat heeft ons enorm geholpen.''

Sigur Ros speelt 9/10 in de Melkweg/Max in Amsterdam. De cd verschijnt eind van de maand bij PIAS.

    • Hester Carvalho