Duo verlevendigt debat binnen PvdA

Of de kandidaat-partijleiders Bos en De Vries écht vechten om de leiding van de PvdA staat te bezien. Maar ze brengen zeker leven in de brouwerij.

Tevreden staat partijvoorzitter Ruud Koole na afloop van het Politiek Forum van de PvdA zaterdag in de koffiekamer van de Haagse Nieuwe kerk. De discussiebijeenkomst over de rapporten van de commissies De Boer en Andersson heeft zich aanvankelijk urenlang moeizaam voortgesleept over hoe het nu verder moet met de partij.

Totdat Koole's eigen idee wordt gerealiseerd: de twee kandidaten voor het fractievoorzitterschap van de PvdA, de Kamerleden Wouter Bos en Klaas de Vries, stellen zich met een toespraak voor. Voor het eerst zullen immers de partijleden, en niet de fractie de partijleider (formeel: fractievoorzitter in de Tweede Kamer) aanwijzen.

Het is nog niet eens wat de twee kandidaten in hun toespraak precies te berde brengen. Het is de idee van keuze, van strijd, die in de tot dan toe slome vergadering een enthousiaste opwinding teweeg brengt.

Dat is ook Koole's bedoeling, weten zijn medestanders. Niet om tweespalt te zaaien in de partij, zoals Kamerlid Duivesteijn vorige week de partijvoorzitter verweet.

Ook de voorzitter ziet wel in dat een herdefiniëring van de PvdA-lijn meer tijd kost dan de enkele weken die voor de leiderschapsverkiezing zijn uitgetrokken. Fungerend fractievoorzitter Jeltje van Nieuwenhoven had hem bij de opening van het Politiek Forum daarover andermaal een verwijt gemaakt.

Het is het fenomeen van de leiderschapsverkiezing zelf, dat binnen- en buitenwereld moet laten zien dat er in de PvdA écht iets gebeurt. De Vries die zich pas kandidaat gesteld heeft toen bleek dat Bos geen tegenstanders kreeg en de interne verkiezingscampagne dus een flop dreigde te worden verwoordt dit gevoel ook in zijn speech. Er moet in de partij iets gebeuren, betoogt hij welsprekend. De PvdA-fractie van na 1998, toen Kok hem uit de samenleving naar Den Haag terughaalde om minister te worden, was maar een ,,dooie boel'', zegt De Vries. Veel dooier in ieder geval dan de vorige keer dat hij Kamerlid was, van 1973 tot 1988.

Of De Vries zich werkelijk ten doel stelt Bos in zijn gooi naar het politiek leiderschap met zijn eigen kandidatuur dwars te zitten, blijft bij het aanhoren van beider toespraken de vraag. Vooral De Vries is een meester van de paradox. ,,Mijn uitgangspositie in deze verkiezing is belachelijk'', constateert hij tot algemene vrolijkheid. De kandidaten hebben bovendien afgesproken over elkaar niets onaardigs te zeggen in de lange reeks van partijbijeenkomsten waarin zij elkaar de komende maanden zullen treffen.

Maar hoe dubbelzinnig De Vries' kandidatuur voor het partijleiderschap wellicht ook is van zijn inzichten over de PvdA als vereniging maakt hij geen geheim. ,,De PvdA moet natuurlijk een ledenpartij zijn'', zegt hij, daarmee opponerend tegen degenen die de PvdA naar het zogeheten `Greenpeace-' of netwerk-model willen hervormen.

En wat degenen betreft die éérst het ideologische debat willen voeren voordat er een leiderschapsverkiezing komt: ,,Het heeft geen zin daarop te wachten, want dat debat is gewoon nooit af''.

Dat is trouwens ook de lijn van Bos, die zich in zijn toespraak meer over de échte politiek uitlaat: meer nadruk op de emancipatie van immigranten, en minder mededogen met hun `eigen cultuur' dan in het verleden bij de PvdA te doen gebruikelijk was, bijvoorbeeld. En luisteren naar de zorgen van dat miljoen PvdA-kiezers, dat de partij op 15 mei in de steek heeft gelaten. Ook bij Bos is deze verkiezing echter een doel op zichzelf: ,,Rust is het laatste wat we in de PvdA nodig hebben.''

Na de leiderschapsverkiezing van de PvdA moet te zijner tijd de ledenverkiezing van een lijsttrekker volgen, is Koole's opzet. Beginnen die twee verkiezingen elkaar niet angstig dicht te naderen, gezien de instabiliteit van LPF en daardoor het kabinet? Koole: ,,Dat zien we dan wel, dit is allemaal nog zo nieuw, dat ik aan de opstelling van een crash-scenario nog niet ben toegekomen''.

Bos en De Vries hebben zich inmiddels vast voorgenomen hun onderlinge verkiezingscampagne te baat te nemen voor het voeren van luidruchtige oppositie. ,,Voor de PvdA is dit kabinet een uitstekende krabpaal'', zegt Bos. ,,We moeten altijd klaar staan de rechtse regering ten val te brengen'', meent De Vries: ,,De partij is geen doel op zichzelf''.

    • Raymond van den Boogaard