Claus

Hoeveel geheimen zal prins Claus in het graf meenemen? Talloos vele.

Een particulier dagboek zal hij niet hebben bijgehouden. Hij zou er te veel mensen mee in verlegenheid brengen, en hij was er niet de man naar dat na te streven.

We zullen dus nooit zeker weten wat hij van de Lockheedaffaire vond, van de partnerkeus van zijn oudste zoon, van de vader van zijn schoondochter, van de manier waarop zijn vrouw zich ontwikkelde in het koningschap.

En reken maar dat hij over al die zaken weldoordachte meningen had, die hij in familiekring niet onder stoelen of banken zal hebben gestoken. Maar hij wist dat voor een lid van het koninklijk huis spreken in het openbaar een vorm van veredeld zwijgen is. Dat moet hem, een man die veel te zeggen had, vaak zwaar zijn gevallen.

,,Je zou soms dolgraag eens iets willen zeggen over een bepaalde zaak'', heeft hij eens gezegd. ,,Doodgewoon omdat je meent iets zinnigs naar voren te kunnen brengen wat een bijdrage kan zijn in de meningsvorming. Maar in de meeste gevallen hoed je je daarvoor, omdat er wellicht commentaren of interpretaties aan worden verbonden die niet je opvattingen, maar je status als lid van het koninklijk huis in het geding brengen. Je bent dus veroordeeld tot een zekere kleurloosheid.''

Kleurloos zijn als je een intelligent, welbespraakt man bent? Zijn er zwaardere straffen die we voor een mens kunnen bedenken? Niet veel.

We zullen nooit weten wat de oorzaak van zijn depressie is geweest misschien had het niets met zijn situatie te maken maar het ligt op zijn minst voor de hand dat zijn geestelijke gezondheid niet is bevorderd door de hem opgelegde beperkingen.

Zijn geest mocht niet vrij zweven, hooguit af en toe onverwacht zijn stropdas afdoen. Wij vroegen ons dan met een mengeling van vertedering en gêne af wat hem precies bezielde.

,,We moeten niet spreken van de zieke of trieste prins, maar van de getourmenteerde prins'', zei oud-premier Lubbers, alsof het leven van de prins met die omschrijving een wat vrolijker aanzien kreeg. Maar zou een mens die aan geestelijke kwellingen blootstaat want dat betekent `getourmenteerd' – daar niet behoorlijk ziek en triest van kunnen worden?

Zelf zou ik hem liever `een tragische prins' noemen, iemand die dapper en welgemoed aan een nieuw leven in een vreemd land begon, die met zijn jonge gezin ook een gelukkige tijd doormaakte, maar die geleidelijk de greep op zijn leven verloor door factoren waar hij geen invloed op had.

De tragiek was bij zijn openbare optredens bijna tastbaar. Prins Claus ontroerde je, wat hij ook deed: of hij nou plagerig zijn gehoor toesprak, of zijn verloofde zoon een kus op de wang drukte. Je zag iemand die een beter lot had verdiend, maar daar nooit zelf de aandacht op zou vestigen.

Juist toen Nederland steeds meer van hem ging houden, keerde het leven zich tegen hem. In september 1982 werd hij opgenomen wegens een depressie. Twintig jaar later is hij gestorven. Twintig jaar waarin hem weinig bespaard is gebleven.

    • Frits Abrahams