`We kunnen wel wat sterke mannen gebruiken'

Jort Kelder, tv-persoonlijkheid en hoofdredacteur van het zakenblad Quote, luncht met zijn onderwerpen, de nieuwe rijken. Die hebben nu, met hun Bentleys en via de LPF, Den Haag bereikt. `Het is heel goed dat de boel in Den Haag een beetje wordt opgeschud', zegt Kelder. `Waarom zou je je aanpassen aan de Nederlandse consensuscultuur?'

Wel aardig. Leuk hotelletje. Ook van hem trouwens.

,,Wie waren er?''

,,Hammerstein en Spong.''

,,Wat kreeg Maas?''

,,Een portret van zijn kinderen.''

Het is maandagochtend. Hoofdredacteur Jort Kelder leidt de redactievergadering van het glossy zakenblad Quote. ,,Hoe loopt de 500?'', wil Kelder weten. Dat is de lijst die Quote jaarlijks samenstelt van rijkste Nederlanders.

De Nederlandse houthandelaar Gus Kouwenhoven komt dit jaar binnen op nummer 370, meldt `500-redacteur' Philip de Witt Wijnen.

Vastgoedondernemer Bert Verwelius is ,,uitgerekend op 250 miljoen''. Autohandelaar Frits Kroymans weigert medewerking wegens een eerder verhaal over zijn goede vriend prins Bernhard. Joep van den Nieuwenhuyzen is boos over het ,,hoerenverhaal van vorige maand''. ,,Bel hem even'', zegt Kelder, ,,ik houd de lijnen graag open.''

Nina Brink heeft telefonisch gemeld dat ze ,,het niet doet met haar bodyguard''. OAD-oprichter Joop ter Haar wil niet meer op de foto. Bij de rally van belegger Sem van Berkel waren een paar ,,500-klantjes, maar verder was het ,,een beetje schraperig''. Voor het 500-nummer van Quote is nog ruimte voor trivia: ,,Wat is de duurste telefoon, wat is de duurste hond?''

Quote, ook wel de Privé onder de zakenbladen genoemd, is het geesteskind van Jort Kelder. Toen hij op 29-jarige leeftijd hoofdredacteur werd, verving hij de `zurigheid' die het blad volgens hem uitstraalde voor een wat dynamischer toon. Geld is leuk, spullen zijn mooi en leven in the fast lane is spannend. Een beetje Wall Street in Nederland wilde hij naar eigen zeggen creëren. Dat is aardig gelukt. De wereld van Ferrari's, jachten, huizen, feesten en miljoenendeals in het blad associeer je op het eerste gezicht niet met het calvinistische Nederland. Als Kelder een blonde vrouw ziet rijden in een zwarte Ferrari Barchetta (waarde zo'n 250.000 euro), belt hij altijd even met zijn redacteur Sjoerd van Stokkum. Via de auto's, de boten en de huizen kom je bij de mensen, via de mensen kom je bij de bedrijven en via de bedrijven kom je bij het geld. Zo heeft Quote de afgelopen jaren de `rijken in Nederland' in kaart gebracht, met als resultaat de jaarlijkse `Quote 500'.

Jort Kelder luncht met zijn onderwerpen en komt op hun feestjes. Maar de hoofdredacteur annex televisiepersoonlijkheid (Veronica en SBS6), die zichzelf ,,een beetje smetvrezerig'' noemt, houdt altijd afstand. ,,Ik blijf toeschouwer'', zegt hij.

De glamourachtige aanpak van Kelder (,,bedrijfsschandalen onthullen, maar óók de noodzaak onderstrepen van kasjmieren sokken'') betekende een breuk met de zakelijke onderzoeksjournalistiek waarmee Quote ooit begon. Het werd een commercieel succes. Samen met de opmars van de `nieuwe rijken' in Nederland groeide het blad de afgelopen jaren naar een oplage van 50.000 exemplaren, met een voor adverteerders aantrekkelijk lezerspubliek van 30-plussers met een hoog salaris.

Vrij Nederland is van links, Elsevier is van rechts, en Quote is van de mannen die zelf vooruit willen. Het blad geeft de persoonlijkheidscultus van de selfmade man de ruimte. Weg met de bureaucratie, weg met de bekrompenheid, ruim baan voor het individu dat de top wil bereiken. ,,Mijn aanvliegroute is niet: dat geld zal wel niet eerlijk verdiend zijn'', zegt Kelder.

Quote legde de ,,klassenstrijd tussen gevestigden en nieuwkomers in Nederland'' bloot, voordat Pim Fortuyn er politieke munt uitsloeg. Oud geld/establishment wil niet in Quote, nieuw geld wel. Oud geld heeft geen Ferrari of laat hem niet zien, nieuw geld wel. Quote liet zien wie de rijken zijn die niet naar het Concertgebouw gaan. Dankzij Pim Fortuyn hebben de `zelfgemaakte' mannen uit onder meer het vastgoed hun econonmische macht uitgebreid met regeringsverantwoordelijkheid. De leden van de LPF hebben tot dusver vooral laten zien hoe ze elkaar bestrijden, maar als het aan Jort Kelder ligt, kan het met de onverbloemde ego's in de de politiek nog wel een tandje hoger.

De wereld van Quote heeft Den Haag bereikt. Is dat een gunstige ontwikkeling?

,,Ik ben een beetje verbaasd dat zo'n gekke man als Ed Maas een politieke factor is geworden, maar ik vind het geen reden tot zorg. Het vastgoed (de grootste financier van de Lijst Pim Fortuyn, red.) heeft de wereld misschien niet verder geholpen, het zijn geen criminelen. Het is heel goed dat de boel in Den Haag een beetje wordt opgeschud. Minister van Economische Zaken Herman Heinsbroek laat zijn ambtenaren overvliegen naar zijn huis in Saint-Tropez voor een bespreking. Die ambtenaren weten niet wat ze overkomt. Mooi toch? Hij laat zich niet vangen in de Haagse logica.'' (Wat Kelder hier zegt over de vliegreizen van ambtenaren van Heinsbroek naar Saint-Tropez, is volgens een voorlichter van Economische Zaken ,,complete onzin'', red.)

En hij laat het Nederlandse volk zien dat zijn Bentley beter is dan de door de overheid gefinancierde Ford.

,,Laat die man toch lekker in zijn Bentley rijden. Wist u trouwens dat die Bentley eigenlijk van zijn vriend Jan des Bouvrie is? Heinsbroek heeft zelf alleen een tweedeurs. Ik heb niets tegen die persoonlijkheidscultus. We kunnen wat dat betreft nog best een paar stapjes verder in Nederland. Waarom zou je je aanpassen aan de Nederlandse consensuscultuur die nooit iets oplost. Achter de barrière van keurige politici als Wim Kok gaat ook ordinaire machtshonger schuil. Ik vind: kom er dan ook maar voor uit. Toen Heinsbroek minister werd, heb ik hem geadviseerd om afstand te doen van zijn salaris. In de Amerikaanse traditie, zo van: ik doe dit voor het land. De rijken moeten verantwoordelijkheid nemen, hun organisatorische kracht inzetten om van dit land een beter land te maken. Hoe vaak wordt de overheid niet opgelicht? We kunnen wel wat sterke mannen gebruiken.''

Waarin onderscheiden volgens u de `nieuwe rijken' zich van de `oude rijken'?

,,Ze zijn brutaler, ze hebben meer joie de vivre en ze blijven langer jong. Voor verbale lui als Free Record Shop-baas Hans Breukhoven en zijn vrouw Connie heb ik respect. Ze laten zich de kaas niet van het brood eten, zijn niet in zichzelf gekeerd zoals het establishment. Ze durven te leven, zijn niet bang.

,,Toen ik net bij Quote kwam, schreven wij vooral over grote bedrijven zoals Unilever. Angstorganisaties waar nooit iets spannends gebeurt. Ik kreeg al snel meer belangstelling voor mannen als Jan Rijsdijk, die zijn eigen naam nauwelijks kan schrijven maar die wel als eenling tegen het Rotterdamse havenestablishment inging. Ik vind het vechtkapitalisme van Ed Maas die vijandig een beursfonds overneemt, oneindig veel interessanter dan een nieuw ijsje dat op de markt komt. Ik denk soms wel: wat een platteriken, maar de ongecompliceerdheid van die mannen vind ik ook geweldig. Ed Maas die tegen mij zegt: `Alles dat wij hier deden was zo zwart als de kachel.' Die anti-autoritaire opstelling vind ik leuk. De nieuwe rijken hebben helaas één probleem: ze zijn hun hele leven bezig om respect te krijgen van het establishment. En een hele vervelende conclusie is dat je dat niet krijgt, als je plat praat. De discriminatie van oud naar nieuw is enorm. Maar vergeet niet: it only takes three generations to make a gentleman. De Fenteners van Vlissingen zijn in oorsprong kolenboeren.''

Hebben de nieuwe rijken hun eigen sociale codes?

,,Ze houden ervan dat je direct bent, want dat zijn ze zelf ook. Ter ere van de Quote-500 hadden we een redactiefeestje met Ed Maas en nog een paar mannen op de lijst. Toen ben ik op een gegeven moment op tafel gaan staan en heb gezegd: wie is hier het rijkste? Ed Maas heeft driehonderd miljoen. Dus Ed Maas mag de rekening betalen. Hij reageerde een beetje gepikeerd, zo van: `Ik kom nog eens op een feessie van jou'. Maar hij betaalde wel. Je moet een beetje met ze stoeien. Zolang ik niet met ze in de jacuzzi van een bordeel beland, vind ik het prima.''

Heeft u op de Lijst Pim Fortuyn gestemd?

,,Ik heb daar erg mee geworsteld. Fortuyn had een brutale mond, net als ik. Hij was onafhankelijk en ongrijpbaar en hij zei interessante dingen. Maar omdat ik mijzelf in hem herkende, botste het. Het was bijna een soort gêne. Zo van: dít kan niet. Ik heb dus niet op hem gestemd, maar op Willem van Kooten van Leefbaar Nederland. Eigenlijk vind ik dat laf van mezelf. Ik was het namelijk wél met Fortuyn eens. De politieke cultuur moet veranderen en dat kan alleen met een schokbeweging. Fortuyn maakte een einde aan het vakjesdenken. Dat moralistische: óf je deugt, óf je deugt niet. Óf je hebt innerlijke beschaving en geeft niet om materie, óf je bent Harry Mens vol gas op weg naar de ondergang. Het establishment ziet in Harry Mens een eendimensionale makelaar met een grote mond die met zijn hakken over de sloot de middelbare school heeft gehaald. Maar hij is ook een hele zachte, kwetsbare man die goede dingen doet voor zijn omgeving. Heinsbroek rijdt 140 op de snelweg, maar roept ook op tot het respecteren van normen en waarden. Dat wrikt, maar de kiezers herkennen zich er wél in. Iedereen rijdt te hard. Het idee dat politici alles precies volgens het boekje doen, is achterhaald. Pim Fortuyn zei ook gewoon: `Die files los ik niet op'.''

Zo'n pleidooi voor dubbelheid klinkt katholiek in de oren.

,,De baas van Quote, Maarten van den Biggelaar, is katholiek. Fortuyn was katholiek, Harry Mens is katholiek. Dat is misschien wel niet toevallig. Ik ben zelf niet katholiek, maar heb wel een hekel aan de calvinistische terreur van gematigdheid. Die neiging om mensen bij ieder scheef schaatsje tot aan de enkels toe af te zagen. Ik ben voor een stringent milieubeleid, maar scheur wel met 250 kilometer per uur naar Thessaloniki in de Quote Challenge autorally. Heinsbroek was trouwens de eerste die zich voor die rally heeft ingeschreven. Maar hij kon niet, vanwege prinsjesdag. Ik bewonder in hem de ongrijpbaarheid. De ene dag roepen dat de belasting omlaag moet en de andere dag niet willen privatiseren. Dat hij zegt: `Het regeerakkoord is de bijbel niet', dat vind ik ook goed. Hij laat zich niet in een hokje duwen.''

Je kunt ook zeggen: hij is onbetrouwbaar.

,,Ik vind het onbetrouwbaarder als politici er alles aan doen om zich politiek correct op te stellen. Bram Peper declareerde er in Rotterdam op los en Marcel van Dam verdient tonnen in het schnabbelcircuit. Zogenaamd keurige sociaal-democraten.''

Uit wat voor een milieu komt u zelf?

,,Mijn vader is als stuurman omhooggeklommen in de scheepvaartwereld, een hiërarchische mannenwereld waar het aantal strepen op je jas bepaalt of je gelijk hebt. Hij komt uit een rood nest, heeft nog op schoot gezeten bij de oprichters van de diamantwerkersbond waar later de SDAP uit voortkwam, Jan van Zutphen en Henri Polak. Onze familie heeft precies gedaan wat de SDAP honderd jaar geleden voor ogen had. Wij zijn betrekkelijke carrièremachines. Mijn oudste broer gaat goed bij Unilever en de middelste is partner bij een grote consultant.''

En u was als kind al rechts?

,,Op mijn vijftiende las ik al de beurspagina's. Ik was te rationeel om te geloven dat je met een Palestinasjaal de wereld redt. Ik bewonderde het eendimensionale wereldbeeld van Reagan: `We pakken de Russen'. Idealistische politiek beschouwde ik als een groot gevaar.

,,Dat uitgesprokene in mijn denken had ik van mijn vader. Hij is een man van duizend oneliners. Twijfel kent hij niet. Amerika is goed, Mient-Jan Faber is fout. Israël is goed, Palestijnen zijn fout. Hij is een indrukwekkende verschijning met een harde stem. 's Ochtends kwam hij onze kamers binnen: `Opstaan! Uit je vuil!' Als puber ging ik vaak met hem naar politieke bijeenkomsten. Dan vroeg ik in zo'n zaaltje aan Joop den Uyl: `Is het niet logisch dat de PvdA met zijn slappe beleid kiezers verliest aan Hans Janmaat?' Irritante vragen, vond mijn vader wel mooi. Hij heeft altijd iets dubbels gehad: hij denkt VVD, maar stemt D66. Hij houdt van orde en netheid, maar ook van vrijheid. Hij is autoritair, maar eigenlijk een groot kind.''

En hij was vóór Pim Fortuyn?

,,Jazeker, maar hij heeft niet op hem gestemd. Toch ook weer die gêne, denk ik.''

U was actief in de JOVD. Waarom bent u niet de politiek ingegaan?

,,Ik bekleedde daar leuke functies, maar was altijd controversieel. Veel jongetjes die daar zaten sprongen vroeg of laat in de houding, omdat ze een baantje wilden. Ik was nooit in te schatten.''

En het zakenleven, lag dat niet voor de hand?

,,Ik heb wel altijd het leven van een zakenman willen leiden. Ik zou dolgraag een corporate jet willen hebben. Als student sliep ik al in het Waldorf Astoria als ik in New York was. Ik heb mij ook weleens in een limousine laten afzetten op de skipiste van St. Moritz. Die spulletjes-kant van het zakenleven heb ik altijd leuk gevonden. Maar het zakendoen zit mij niet in het bloed. Ik mis er misschien de hardheid voor.''

U was het eens met Pim Fortuyn, maar stemde niet op hem. U becommentarieert de politiek, maar maakt er geen carrière in. U wilt het leven leiden van een rijke zakenman, maar u bent er geen. Wat bent u eigenlijk?

,,Ik ben er voor mijzelf en verder dien ik niemand. En Quote is van mij. We hebben het leuk op de redactie en dat heb ik mogelijk gemaakt. Ik bespreek wel vaak met generatiegenoten of wij niet iets politieks moeten doen. De grootste talenten moeten het land besturen, niet de kleine krabbelaars die zich via een politieke partij omhoogwerken. Maar ja, dan kijk ik naar die politieke omgeving en vraag ik mij af of ik daar zou aarden. Ik zou moeite hebben mij aan te passen. Zo'n politieke partij vind ik al zoiets raars: dat je allemaal hetzelfde moet vinden. Er is eigenlijk een veel grotere revolutie nodig. Je zou een beweging moeten vormen met honderd weldenkende mensen uit verschillende sectoren met een goede reputatie. De top van de intelligentsia die verantwoordelijkheid neemt voor het landsbestuur. Je zit dan wel met ego's, maar er worden tenminste beslissingen genomen.''

En wie gaat deze weldenkende mensen dan controleren?

,,Ik pleit niet voor een junta in Nederland. In het belang van de democratie moet je concessies doen aan de besluitvaardigheid, dat weet ik ook wel. Maar moeten wij ons er daarom bij neerleggen dat de politieke partijen in Nederland functioneren als een soort uitzendbureaus voor ondermaatse krachten? Van die nieuwe CDA-fractie ben ik niet onder de indruk.

,,Goeie mensen willen de politiek niet meer in. Dat is een schande. Je zou tien Felix Rottenbergen moeten hebben om de boel op te schudden.''

Hoe valt uw behoefte aan sterk en inspirerend leiderschap te rijmen met uw anti-autoritaire inslag?

,,Ik ben voor gezag, maar tegen autoriteit. Gezag verdien je, autoriteit is een uniform. Ik vind Churchill de mooiste figuur uit de geschiedenis. Maar inderdaad, hij was niet erg democratisch. Tsja, die behoefte aan gezag wringt met mijn vrijheidsdrang. Het is een kronkel, dat geef ik toe.''

Uw vader en Pim Fortuyn hadden ook last van die kronkel.

,,Ja, ha,ha. Ik lijk op ze.''

Wat gaat u de komende tijd doen?

,,Ik ben bezig met besprekingen bij Quote Media over de opzet van een nieuw blad, een concurrent voor Vrij Nederland en Elsevier. Ik wil televisie maken. En misschien begin ik nog weleens een bedrijfje, of een denktank.''

U wilt van alles tegelijk.

,,De kunstenaar die ik het meest bewonder is Wim T. Schippers: ongebonden en ongrijpbaar. Totale overgave aan één ding vind ik moeilijk. Het is een beetje het euvel van mijn generatie: heel veel mogelijkheden. Toch weet ik zeker dat dat engagement er bij mij in zit en dat het er ook een keer uit komt.

,,Ik voel de laatste tijd aan alles dat ik iets maatschappelijks ga doen. Als vegetariër ga ik bijvoorbeeld campagne voeren tegen het eten van vlees.''

In uw brandschone huis zie ik geen dieren rondlopen.

,,Ik zou best een hond willen.''

Maar dan wordt uw lichtblauwe designbank vies.

,,Dat is dan de prijs die ik betaal. Net als met kinderen.''

Zou u kinderen willen hebben?

,,Ik heb nog mijn twijfels. Zo van: oei, moet ik dat nu doen?

Maar als u mij vraagt: komt er nageslacht, zeg ik: natuurlijk. Later, als ik groot ben.''

    • Daniela Hooghiemstra