`Stabiliteitspact heeft èchte deadline'

Eurocommissaris Pedro Solbes moet schipperen tussen lidstaten die hun begroting op orde hebben en landen die de regels van het Stabiliteitspact willen oprekken. `Als we budgetevenwicht blijven uitstellen, worden we nooit geloofwaardig.'

,,Het is niet zo gemakkelijk'', zegt Pedro Solbes met een glimlach. De Eurocommissaris voor Economische en Monetaire Zaken stond wel eerder voor hete vuren. Als bewaker van het Stabiliteitspact voor de euro moet hij dezer dagen lidstaten als Frankrijk, Duitsland, Italië en Portugal in het gareel houden, omdat begrotingstekorten uit de hand dreigen te lopen. En de Spanjaard moet ook lidstaten als Nederland, die hun overheidsbudget wel op orde hebben, geruststellen dat hij zich niet te soepel opstelt tegen de boosdoeners.

Minister Hans Hoogervorst (Financiën) verweet Solbes te wijken voor ,,intimidatie'' van grote lidstaten. Vooral Frankrijk en Italië liggen onder vuur, omdat regeringen daar dure verkiezingsbeloften deden. Volgens de Nederlandse bewindsman ondermijnt Solbes de geloofwaardigheid van het Stabiliteitspact – en dus de euro – door betrokken landen tot 2006 te geven om budgetevenwicht te bereiken. Op de EU-top van Madrid in juni bevestigden de regeringsleiders nog dat alle tekorten in 2004 zouden zijn weggewerkt.

Frankrijk maakte het voorbehoud dat dan 3 procent groei nodig is, Duitsland sprak van 2,5 procent. ,,Ik heb gezegd dit als unilaterale verklaringen te zien'', onderstreept Solbes tijdens een gesprek op zijn kantoor.

Eerder was zelfs 2002 als streefdatum voor budgetevenwicht afgesproken. In het pact zelf is sprake van evenwicht op middellange termijn. ,,We moeten niettemin erkennen dat de ontwikkeling van de economie een impact heeft op de overheidstekorten'', aldus Solbes. Daarom gaf hij de vier landen respijt, maar wel met voorwaarden. ,,Het is waardevol dat de Europese Commissie duidelijk maakt hoe zij zaken interpreteert, nog voordat de landen hun nieuwe budgetten presenteren.'' Komende maandagavond en dinsdag komen de Europese ministers van Financiën in Luxemburg bijeen. Minister Hoogervorst heeft al gezegd de ,,strijdbijl'' op te nemen.

Hoe denkt Solbes landen als Nederland en Spanje te overtuigen van de juistheid van zijn beleid? ,,Als we doorgaan met uitstel om budgetevenwicht te bereiken, zullen we nooit geloofwaardigheid hebben en verzwakken we het pact'', erkent Solbes. Maar dit zal volgens hem dan ook niet gebeuren, omdat hij van de vier probleemlanden ook eist dat zij tot 2006 jaarlijks het structurele tekort met 0,5 procentpunt verminderen. Solbes spreekt van een ,,extra instrument'' voor budgetdiscipline. ,,Dit impliceert een echte deadline in het pact'', meent hij.

Begin dit jaar wilde Solbes twee eurolanden, Duitsland en Portugal, voor het eerst een officiële waarschuwing geven. Maar deze `gele kaart' ging onder politieke druk van tafel in ruil voor beloftes de begroting op orde te brengen. Het Duitse tekort komt inmiddels met 2,9 procent gevaarlijk dicht bij de `Maastricht-norm' van 3 procent. Tegen Portugal loopt inmiddels een `excessieve-tekort-procedure' met een mogelijke boete als straf, omdat het land de drie-procentsgrens blijkt te hebben overschreden.

De Franse regering trotseerde vorige week Solbes door doodleuk te verklaren dat budgetevenwicht ook in 2006 niet haalbaar is. De Eurocommissaris reageerde met een ongebruikelijk scherpe verklaring.

Hoe kunt u de tekortreductie met 0,5 procentpunt per jaar afdwingen, want u heeft geen sanctie?

,,Dat is een belangrijk punt dat we zullen moeten bespreken.''

Kan uw recente verklaring over Frankrijk worden gezien als de voorbode van een `gele kaart'?

,,U kunt het interpreteren zoals u wilt.''

Ben ik dom als ik concludeer dat Frankrijk een `gele kaart' krijgt, indien het tekort volgend jaar niet met 0,5 procent omlaag gaat?

,,U bent niet dom, waarschijnlijk gaat u alleen iets sneller dan wij. We moeten eerst het budget analyseren.''

[Vervolg SOLBES: pagina 15]

PEDRO SOLBES

`Succes euro pas meetbaar over vijftig jaar'

[Vervolg van pagina 13]

De Franse regering heeft gesuggereerd defensie-uitgaven bij de tekortberekening buiten beschouwing te laten, anderen willen overheidsinvesteringen niet meetellen. Is dat voor u bespreekbaar?

,,Dat is uitgesloten. Als we een speciale behandeling zouden krijgen voor investeringen en militaire uitgaven, dan veranderen we de aard van het stabiliteitspact. Het is mijn plicht het pact te steunen.''

Zal een eventuele nieuwe `gele kaart' minder gemakkelijk door lidstaten worden weggestemd, omdat men leerde van eerdere ervaringen?

,,Ik denk dat de publieke opinie – niet alleen ministers – nu beter heeft begrepen wat een `gele kaart' betekent. En ze hebben begrepen dat de Europese Commissie het met de eerdere waarschuwingen aan Duitsland en Portugal niet zo verkeerd had. Vandaag hebben we met het Franse geval een mooie zaak voor een heel aardig debat: over wat een verplichting betekent die je als lidstaat hebt geaccepteerd op het niveau van de Europese Unie en over hoe je die verplichting nationaal moet toepassen.''

Is de druk die lidstaten op elkaar uitoefenen, zogenoemde `peer pressure', wel genoeg om resultaat te bereiken, anders gezegd, is een munt als de euro zonder echte staat wel levensvatbaar?

,,Ja, maar het is moeilijker dan in een staat met echte politieke macht. We accepteren het model van de Europese Unie, waarin elke politieke macht zijn verantwoordelijkheid op nationaal niveau heeft voor het economische en budgettaire beleid. Maar we hebben coördinatie van economisch beleid nodig. En dan is de grote vraag hoe we deze coördinatie moeten doen en wat we samen doen. Of we accepteren dat wat we overeenkomen op Europees niveau, op nationaal niveau wordt toegepast, zo niet, dan moeten we bespreken of het model dat we toepassen werkt. Dat is mijn zorg.''

Nu is er het Stabiliteitspact met jaarlijkse stabiliteitsprogramma's van elke lidstaat, er zijn `globale beleidsrichtsnoeren' voor elke lidstaat. Zijn er misschien meer instrumenten nodig?

,,Het zit niet in het systeem, maar in de overtuiging bij lidstaten over wat ze samen doen. Het echte probleem is dat wanneer we hebben besloten één munt te hebben, dat we ons bewust moeten zijn dat we allemaal verantwoordelijk zijn voor deze munt. Als je bij verdrag tot beleidscoördinatie besluit, kan het niet zo zijn dat je, nadat je in Brussel iets bent overeengekomen, teruggaat naar je land en zegt: wij doen het op een andere manier. Dat moeten lidstaten hier in Brussel zeggen.''

Kan uit het huidige conflict over het Stabiliteitspact misschien toch iets positiefs komen, omdat men zich nu van de problemen bewust moet zijn?

,,We zitten aan het begin van een heel lang proces. Het echte succes van de monetaire unie wordt gemeten na vijftig jaar en niet nu.''

    • Hans Buddingh'