Regio wil niet langer stiefkind zijn

De regio's zijn de Randstedelijke arrogantie beu. Nu ook het nieuwe kabinet weinig oog lijkt te hebben voor `de provincie', groeit het verzet. ,,Europees gezien is juist de Randstad de uithoek.''

,,Als de nood aan de man is, trekt de Randstad zich terug achter de Waterlinie.'' Aalsen Everts, voorzitter van de Fryske Nasjonale Partij (FNP), ziet het `Randstedelijk' denken als een ,,constante'' in de Nederlandse geschiedenis. ,,De vijand mag Friesland, Groningen of Gelderland hebben.''

Het dringt slechts moeizaam door achter de Waterlinie, maar in de rest van het land groeit het verzet tegen het `Randstad-dictaat', zoals dat in de `buitengewesten' wel wordt genoemd. Niet alleen in Friesland, maar ook, deze week nog, in Groningen. Daar werd een nieuwe partij aangekondigd voor meer autonomie van het Noorden, omdat zij niet langer ,,stiefkind'' willen zijn van de Randstad. Dit gevoel leeft op meer plaatsen die door Randstedelingen gewoonlijk worden aangeduid met `de provincie'. Arnhem ligt in `de provincie', net als Onstwedde (280 kilometer van Den Haag), Appelscha (216 kilometer), Ruurlo (175), Budel (164) of Slenaken (240). Maar in veel van die plaatsen wordt het niet meer gepikt, die neerbuigendheid. ,,Wij betalen ook belasting'', zegt FNP-voorzitter Everts.

Het verzet tegen `Den Haag' zwol opnieuw aan bij de laatste Miljoenennota, waarin in de ogen van de `perifere' provincies tal van belangrijke plannen werden afgeschoten om de leefbaarheid in de Randstad te vergroten. De PvdA in Drenthe opperde gisteren nog dat provincies en gemeenten zelf maar de A28 tussen Meppel en Zwolle en de N33 van Assen naar Veendam moeten verbeteren, in plaats van te wachten op het rijk.

Ook in Groningen was men ontstemd. ,,Hoewel het kabinet extra geld uittrekt voor mobiliteit, profiteert de provincie Groningen hier niet van. Het geld wordt gestoken in spitsstroken in de Randstad'', schreef het provinciebestuur, concluderend dat ,,het kabinet voor het Noorden weinig aandacht heeft''. Maastricht, Den Bosch en Middelburg oordeelden dat ook het zuiden er bekaaid van afkomt. Een ruime meerderheid van de bevolking van Nederland woont niet in de Randstad, maar toch wordt het meeste rijksgeld voor infrastructuur en cultuur uitgegeven in of ten behoeve van de Randstad. `De provincie' beslaat liefst 80 procent van de oppervlakte van Nederland, maar Randstedelingen blijken sterk oververtegenwoordigd in de beide Kamers der Staten-Generaal.

Buiten de Randstad neemt het zelfbewustzijn toe. Van Delfzijl tot Vaals versterken de regio's hun positie en zoeken samenwerking met Duitse of Belgische buurstreken, financieel gesteund door de Europese Commissie. Ze bieden steeds meer voordelen in vergelijking met de Randstad: meer veiligheid, minder files, meer groen en meer ruimte. Maar de regio's worden klein gehouden, belemmerd in hun ontwikkeling, bijvoorbeeld op het gebied van infrastructuur, zo klinkt het uit alle windstreken.

De FNP, vier zetels in de Friese Staten, ziet telkens weer dat afspraken tussen Den Haag en Leeuwarden worden geschonden. Everts: ,,Er zijn wegenprojecten, zoals de verdubbeling van de weg tussen Drachten en Leeuwarden of de `dodenweg' tussen Harlingen en Zurich, die elke keer weer op de lange baan worden geschoven. Of neem de politie: er bestaat een neiging om alle troepen naar de Randstad te sturen, terwijl drie of vier plattelandsgemeenten het met één politieauto moeten doen.''

Zaken waarover de Friezen zelf kunnen beslissen, moeten worden overgeheveld van Den Haag naar Leeuwarden, vindt Everts. ,,Inclusief een zak geld en de wettelijke bevoegdheden, zodat we zelf onze prioriteiten kunnen stellen. Het rijk onttrekt al jaren geld aan het noorden door het aardgas (4 miljard euro per jaar, red.). Maar er komt te weinig terug. In het noorden vindt men het al normaal worden dat het rijk zich niet aan zijn woord houdt.''

Groningers kondigden deze week een nieuwe politieke partij aan om het `Landsdeel Noord' (Drenthe, Friesland en Groningen) een eigen bestuur te geven, met een rechtstreeks gekozen parlement zoals dat van Schotland, inclusief wetgevende bevoegdheden, eigen belastingen én een eigen budget.

Initiatiefnemer is oud-vakbondsbestuurder Teun Jan Zanen uit Zuidwolde, die volgend jaar wil meedoen aan de provinciale verkiezingen. ,,Het noorden heeft voor Den Haag alleen betekenis in relatie tot de Randstad'', zegt hij. ,,Je kunt er recreëren, lekker wonen.'' `Zijn' noordelijk bestuur zou zelf beslissingen moeten kunnen nemen over economische zaken, verkeer en vervoer en ruimtelijke ordening. Zanen: ,,Zo'n magneetzweeftrein is vooral in het belang van de Randstad. Almere profiteert er het meest van.''

Wat Zanen ook steekt, is dat het noorden, vooral dankzij de aardgasopbrengsten uit Slochteren, de afgelopen decennia zo'n 260 miljard gulden heeft opgebracht voor de Haagse schatkist, wat ,,absoluut niet wordt gebruikt'' voor de sociaal-economische ontwikkeling van de regio. ,,Integendeel'', zegt Zanen. ,,Het geld zit in een potje waarvan bijvoorbeeld de Betuwelijn wordt betaald. Die werkt alleen maar concurrerend voor het havengebied rondom Delfzijl.''

Ver van de Randstad ligt Maastricht. Gert Leers, oud-Kamerlid voor het CDA, is er burgemeester. Hij herkent de gemoedstoestand van Groningen. Maar Leers wil niet alle schuld bij Den Haag leggen. ,,De regio is er nooit goed in geslaagd om de belangen voor het voetlicht te brengen in Den Haag. Vaak ging men op de zielige toer. Men is vergeten te wijzen op de kracht in de regio. Ook de lobby uit Limburg was de afgelopen jaren niet goed. We hadden te veel verschillende prioriteiten.''

De Limburgse CDA-senator René van der Linden ziet een oplossing in de vorming van sterke regiobesturen. ,,Een regio Zuid-Nederland past in het Europese kader. De provinciale bestuurslaag zou daartoe opgeheven kunnen worden. Dat betekent overigens niet dat de provinciale identiteit verdwijnt, want dat is iets anders dan het provinciaal bestuur.''

Rond Maastricht leeft een sterk `euregionaal' gevoel. Daar ligt de kracht in samenwerking over de grenzen. Burgemeester Leers: ,,Toch zie je dat Den Haag centralistisch blijft besturen, met de Randstad als middelpunt. Limburg wordt nog steeds als een randprovincie beschouwd, terwijl Europees gezien juist de Randstad in een uithoek ligt.''

Senator Van der Linden ontwaart ,,een gevoel van frustratie''. In het beleid van de rijksoverheid, voor cultuur en infrastructuur, is de Randstad héél dominant, vindt hij. ,,De Randstad is natuurlijk economisch gezien ook dominant, maar er is een verschuiving gaande, onder meer in de richting van Brabant.'' Uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek blijkt dat tegenwoordig de helft van het bbp (bruto binnenlands product) in de Randstad wordt verdiend en de helft erbuiten – maar de aardgasbaten (uit de regio) zijn daar niet bij inbegrepen.

Van der Linden vindt dat de druk op Den Haag moet worden opgevoerd. ,,Dat Den Haag zich tot nu toe nauwelijks heeft druk gemaakt, komt doordat veel Kamerleden zelf in de Randstad wonen. Daarom ben ik voorstander van het districtenstelsel.'' Hij krijgt bijval van voorzitter J. van de Vall van de Kamer van Koophandel Oost-Brabant: ,,Kijk naar de Tweede-Kamerfractie van de PvdA. Niet één afgevaardigde uit Brabant. Daar wonen wel 2,3 miljoen mensen!'' Van de Vall heeft geen `underdog-gevoel'. Hij wil vooral ,,rationeel kijken'' naar de verdeling van rijksgelden. ,,En die verdeling begrijp ik niet goed. Je zou toch zeggen dat je moet investeren op plaatsen waar je groot rendement kan verwachten. Oost-Brabant is een economische groeiregio, maar ziet zich wel geconfronteerd met beperkingen op infrastructureel en IT-gebied.''

Volgens burgemeester Leers worden niet alleen Brabant, Friesland, Groningen en Drenthe, maar ook Zuid-Limburg misdeeld op infrastructureel gebied. ,,Neem de ondertunneling van de A2 in Maastricht. Het is toch niet van deze tijd dat een belangrijke internationale wegverbinding dwars door een stad gaat, met kruispunten en stoplichten? Als dat stuk weg in de Randstad had gelegen was het allang geregeld.''

    • Rob Schoof
    • Joep Dohmen