Persona grata

In dezelfde week als Eduard Gufeld, op 26 september, stierf de Spaanse meester Ricardo Calvo, die nog maar 59 jaar oud was. Hij was een minder sterke schaker dan Gufeld en hij schreef ook lang niet zoveel boeken, maar een bijzonder mens was hij wel.

Calvo was lange tijd een van de beste schakers van Spanje, maar van beroep was hij arts en in de schaakwereld was hij niet alleen speler, maar ook organisator, journalist en vooral historicus.

Over ruzies aan het schaakbord heb ik nooit gehoord, maar in al zijn andere schaakactiviteiten was Calvo een polemisch mens die het conflict eerder zocht dan uit de weg ging. Als hij een fascist zag noemde hij die een fascist en als hij corruptie zag noemde hij het corruptie. Geen wonder dat hij zowel binnen de Spaanse schaakwereld als in de FIDE machtige vijanden maakte.

In 1986 hielp hij mee aan een verkiezingscampagne onder leiding van Kasparov die het doel had om FIDE-president Campomanes te doen vervangen door de Braziliaan Lucena. De campagne mislukte en Calvo schreef in het tijdschrift New in Chess een artikel waarin hij dat wijtte aan de corruptie van FIDE-afgevaardigden die hun stem gaven in ruil voor gratis vliegkaartjes, hotelverblijf en andere feestelijkheden.

Voor straf werd Calvo in 1987 door de FIDE tot persona non grata verklaard, wat in feite betekende dat hij niet meer aan schaakwedstrijden mocht meedoen. Het was een schandalige actie van de FIDE en later hebben sommige officials nog wel geprobeerd om de zaak bij te leggen, maar dat was niets voor Calvo.

Hij klaagde de FIDE aan, verkocht zijn huis om de langdurige procedure te kunnen betalen en verloor. Hij wist wel dat gelijk hebben nog geen dure rechtszaak wint, maar zo'n practische gedachte zou hem er nooit toe kunnen brengen om vrijwillig af te zien van zijn recht.

Bij het toernooi in Linares was hij lange tijd ook niet welkom, maar juist daarom kwam hij altijd toch, ook nadat hij een keer door de Spaanse schaakjournalist Lincoln Maitztegui met de vuist hard in het gezicht was geslagen.

Hij was een vooraanstaand schaakhistoricus, maar ook op dat terrein zocht hij de controverse. Als de algemene mening is dat het schaken uit India komt, dan wijst Calvo er op hoe weinig hard bewijs daarvoor is en als er gedacht wordt dat het moderne schaak met de `razende dame' in Italië is ontstaan, bewijst Calvo dat de wieg in werkelijkheid in de provincie Valencia stond, waar hijzelf in 1943 geboren was. Vrij overtuigend overigens, want Calvo kende zijn zaken.

Hij was een man die door roeien en ruiten ging, maar ook door en door eerlijk, intelligent, erudiet en hartelijk, voor velen een persona grata die ze pijnlijk zullen missen.

Calvo's bekendste partij is zijn overwinning op Kortchnoi op de olympiade van Havana 1966, maar mooier is de partij die in het grote toernooi van Las Palmas 1973 de eerste schoonheidsprijs won.

Wit Calvo-zwart Kavalek, Las Palmas 1973

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 d7-d6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 Pg8-f6 5. Pb1-c3 a7-a6 6. Lc1-g5 e7-e6 7. f2-f4 Dd8-c7 8. Dd1-e2 Pb8-d7 9. 0-0-0 Lf8-e7 10. g2-g4 h7-h6 Zwart voelde zich op onbekend terrein, hij zei achteraf dat hij 7...Db6 had willen spelen en dat zijn hand om onbegrijpelijke redenen op c7 tot stilstand was gekomen. 11. Lg5-h4 g7-g5 Dit werd indertijd streng afgekeurd, maar later is het nog een paar keer voorgekomen. 12. f4xg5 Pf6-h7 13. Pd4-f5 Een mooie zet die al eerder was gespeeld in Rodriguez-Quinteros, São Paulo 1972. 13...e6xf5 14. Pc3-d5 Dc7-d8 Quinteros deed 14...Da5, maar dat liep ook niet goed af. 15. e4xf5 Pd7-e5 16. Lh4-g3 Een moeilijke zet die allerminst voor de hand lag. 16...Le7xg5+ 17. Kc1-b1 0-0 Uit de braadpan van het centrum vlucht de zwarte koning in het vuur van een onverdedigbare vleugel. 18. h2-h4 Lg5-f6

jmieMdlm

mgmMmgmh

gmMaMcMa

mMmHbGmM

MmMmMmGA

mMmMmMCM

GAGmKmMm

mLmJmImJ

Misschien was 18...Le7 iets beter, maar wits aanval is altijd te sterk. 19. g4-g5 h6xg5 20. h4xg5 Lf6xg5 Na 20...Pxg5 wint wit mooi met 21. Pxf6+ Dxf6 22. Txd6 Dxd6 23. Lxe5 21. Lg3xe5 d6xe5 22. De2-g4 Dreigt onder meer het stuk terug te winnen met 23. Dh3, maar dat is nog niet het ergste voor zwart. Na bijvoorbeeld 22...Te8 is rustige voortzetting van de aanval met 23. Lc4 vernietigend en na 22...f6 wint wit met 23. Txh7. 22...Kg8-g7 23. f5-f6+ Kg7-g8 Of 23...Dxf6 24. Txh7+ 24. Dg4-e4 Zwart gaf op.

www.nrc.nl Extra columns en een dagelijks schaakprobleem

    • Hans Ree