NIEUW! ANDERS!

Geen huiswerk, geen boeken. Leerlingen stellen hun eigen studieplan op. Drie maanden lang één vreemde taal, daarna een andere taal. Tutoren begeleiden en motiveren. Is Slash21 de school van de toekomst?

Op Slash21, een gloednieuwe school in de Achterhoek, krijg je geen huiswerk mee en schaf je geen boeken aan. Klassen ontbreken, net als vakken. Leerlingen hebben op Slash21 ook geen lesuren van altijd maar weer vijftig minuten. `De school van de toekomst', kopte een regionale krant bij de bekendmaking van de plannen voor Slash21.

Doreen Wieggers (12) is leerlinge op Slash21. En volgens haar zijn ze op de aangrenzende scholengemeenschap Marianum `stink-jaloers'. Neem haar broer, leerling van klas 4 van het Marianum. ``Als mijn ouders hem naar boven sturen, zo van: ga je huiswerk maken, kijkt hij mij heel gemeen aan.'' Maar scheve ogen zijn er ook over het grote aantal computers op Slash21. Per tien leerlingen zijn er zes computers.

De school in Lichtenvoorde is nu twee weken aan de gang. Maar Doreen heeft het gevoel dat ze nog niet echt begonnen is. Haar vriendin, die op het Marianum zit, haalde de eerste schooldag haar boeken op. ``En toen konden ze meteen beginnen. Wij niet. Wij moesten nog bekijken wat we precies gingen doen.''

Verbaasd

De inhoud van het onderwijs is op Slash21 geen zaak van docenten alleen. Scholieren zijn medeverantwoordelijk voor hun eigen onderwijs. Dat is nieuw, zegt directeur Henk van Dieten: ``Er wordt momenteel heel wat af gemopperd over het studiehuis. Maar hoe komt 't dat het studiehuis niet goed werkt? We hebben de leerlingen in de klas gezet, keurig achter elkaar. En vervolgens hebben we ze van minuut tot minuut verteld wat ze moeten doen. En dan zijn we verbaasd dat ze na drie jaar op school niet zelfstandig kunnen leren, dat ze geen initiatief nemen en maar afwachten tot iemand zegt wat ze moeten doen.''

Op Slash21 zie je geen rijtjes tieners in de klas, de neuzen naar voren en de boekentassen op de grond. De leerlingen van elk jaar zitten in één grote ruimte met hoekjes om in groepen te werken aan opdrachten. De tafels met daarop computers staan in cirkelvorm. Elke maand stellen de leerlingen hun eigen studieplan op. Daarin staat wat ze de komende maand gaan doen voor een thema of talenblok. In dat studieplan staat ook wat de afgelopen maand niet goed ging en hoe de leerling dat wil verbeteren. Voor de laatste stand van zaken kunnen docenten terecht bij het elektronisch portfolio. Elke leerling houdt daarin bij waarmee hij of zij bezig is. Ook ouders met een aansluiting op internet kunnen het portfolio van hun kind inzien.

Slash21 is een initiatief van de Stichting Carmelcollege, een katholiek schoolbestuur met 21 scholen voor voortgezet onderwijs in Oost-Nederland, en adviesgroep voor onderwijs KPC Groep. Ze wilden het voortgezet onderwijs nu eens echt vernieuwen. Dat het anders moet, vinden ook heel wat ouders. Slash21 kreeg meteen al 190 aanmeldingen. ``Frappant dat in een omgeving die niet direct als vooruitstrevend te boek staat, zo'n grote groep kiest voor de onzekerheid van een nieuwe school'', vindt Van Dieten. Hij werkte als onderwijsadviseur van de Stichting Carmelcollege mee aan de ontwikkeling van het onderwijsconcept.

Op Slash21 heten de docenten tutor. Dat is niet voor niets. Ze doceren niet, maar begeleiden, stimuleren en observeren. Elke jaargroep heeft een eigen team van tutoren en onderwijsassistenten, dat de hele basisvorming mee gaat. Ieder kind heeft dus drie jaar lang dezelfde begeleiders. Het werken in teamverband was voor de tutoren enorm wennen, zegt Van Dieten. ``Docenten zijn gewend om individueel te werken. Hier begeleiden ze met tien personen een groep van vijftig leerlingen. Dat is echt een omslag.''

Het voordeel is, zegt onderwijsassistent Mark Lankveld, dat je elkaar ook eens kunt corrigeren. ``Soms gaat het om iets heel simpels. Dan zeg ik bijvoorbeeld: joh, praat de andere kant eens op. Die groep daar links verstaat niets van je verhaal.'' Nog een voordeel van werken in teamverband is dat bij ziekte van een begeleider geen uren uitvallen. Ouders hoeven niet bang te zijn dat hun kind tijdens een tussenuur over straat slentert of plotseling eerder op de stoep staat. Alle leerlingen zijn tussen negen en half vier op school.

Het taalonderwijs op Slash21 is intensief. Twaalf weken lang werken leerlingen vier dagdelen met onder meer een native speaker aan één vreemde taal. Pas daarna leren ze een andere taal, opnieuw drie maanden achtereen. Nederlands krijgen ze niet, tenminste niet als apart vak. Ivar Gierveld, tot voor kort werkzaam als docent Nederlands op het Marianum, vindt dat totaal geen punt. ``Tuurlijk moeten ze aan het eind van de rit een tekst kunnen verklaren en een samenvatting kunnen maken. Maar daar heb je geen apart vak Nederlands voor nodig. Dat kunnen ze ook leren als ze aan een thema werken. Gaandeweg.''

Macht

Thema's in plaats van vakken. Leerlingen gaan op Slash21 een maand lang in groepen aan de slag met een thema als `macht' of `energie'. Daarbij komen inzichten uit alle vakgebieden aan bod. Natuurkunde, wiskunde, scheikunde en biologie worden dus niet per vak aangeboden, maar als samenhangend geheel. Om een onderwerp toe te lichten pakken docenten wel eens een boek uit de kast, maar de meeste lesstof staat in de computer. De afhankelijkheid van techniek maakt kwetsbaar, heeft Van Dieten inmiddels ervaren. De eerste weken waren storingen aan de orde van de dag. Maar het grootste nadeel van een elektronische leeromgeving is de schaarste aan digitaal lesmateriaal, zeker als dat vakoverstijgend moet zijn. ``Het kip en het ei-probleem'', zegt Van Dieten. ``De grote uitgevers beginnen er niet aan omdat er geen markt is. En de markt wacht af omdat er geen aanbod is.'' De KPC Groep legt nu de laatste hand aan een programma dat aansluit bij het uitgangspunt van de school: leerlingen meer invloed geven op hun eigen leerproces.

Een elektronische leeromgeving is duur. De Stichting Carmelcollege en de KPC Groep investeren een paar miljoen in de ontwikkeling ervan. De rest van het geld komt van de Stichting Leerplanontwikkeling, van het ministerie van Onderwijs en van sponsors uit het bedrijfsleven. ``We hebben nu meer kosten dan een doorsnee school. Dat gaat wel veranderen. We verwachten over een paar jaar evenveel kosten te hebben als andere scholen'', zegt Van Dieten.

Niet alle plannen van de initiatiefnemers van Slash21 worden gerealiseerd. Op de cd-rom van Slash21 eten de tutoren samen met de leerlingen tussen de middag hun boterhammen. Ter illustratie van de intensieve begeleiding op Slash21. Maar in de praktijk is het daar nooit van gekomen. Het mag niet van de Arbo-dienst.

Of Slash21 inderdaad de school van de toekomst is, is nog de vraag. De school is pas begonnen. Veel zaken krijgen pas na een paar maanden vorm, zegt Van Dieten. ``We hebben een heel nieuw bedrijf opgestart. Er zijn overal kleine storinkjes maar die halen we er nog wel uit.'' Tutor Kees Heemskerk, tot voor kort docent op een school in de regio, zegt dat hij nog niet helemaal weet waar hij aan toe is. Het is allemaal zo nieuw en anders dan hij is gewend. Maar dat Slash21 alles anders doet, is tegelijkertijd het aantrekkelijke van de school. Heemskerk vindt het hard nodig dat de onderbouw van de middelbare school verandert. ``De meeste scholieren vervelen zich dood. Ze leven van pauze tot pauze. Dat zegt toch genoeg?''

    • Martine Zuidweg