Marokko na de stembus

De eerste ,,eerlijke en vrije'' verkiezingen in Marokko werden door de autoriteiten verwelkomd als een overwinning van de democratie en een steun voor het beleid van de jonge koning Mohammed VI om het land te moderniseren. Maar de officiële vreugde kon de teleurstellende werkelijkheid niet verhullen. Zelfs de socialistische premier Abderrahme Youssoufi, die de vrije verkiezingen als politieke erfenis had willen nalaten, raakte geïrriteerd door de dagenlange vertraging bij het bekendmaken van de stembusresultaten, waardoor geruchten ontstonden dat alsnog aan de uitslag werd gesleuteld. Geen beste start voor een land en een koning die zich graag serieus genomen zien in hun democratische pretenties.

De uitslag legt evenwel feilloos bloot voor welke problemen Marokko staat. De ongekend lage opkomst (officieel 52 procent) toont aan dat, ondanks alle beloftes, het vertrouwen in de politieke kaste gering is. Het electoraat beseft maar al te goed dat men een stem uitbracht op dezelfde politieke elite die er de afgelopen jaren niet in slaagde een eind te maken aan de corruptie en de armoede. Er is niets terechtgekomen van de beloofde grondwettelijke hervormingen, van de verbetering van de juridische positie van de vrouw en de verbetering van het ondernemersklimaat. Marokkaanse kiezers weten dat hun stem gaat naar een parlement dat weinig te zeggen heeft. De sleutelministers worden benoemd door Mohammed VI, die ook de ministerraad voorzit. 's Konings wil is wet, zo ligt besloten in de constitutie. Alleen aanpassingen daarvan zouden een werkelijke democratisering betekenen. De uitslag laat zien dat velen dergelijke veranderingen niet wensen of er bang voor zijn.

De kern van het dilemma, dat Marokko deelt met menig ander islamitisch land, is dat democratische hervormingen noodzakelijk zijn wil de bevolking vertrouwen krijgen in haar politieke leiders. De eersten die daarvan zouden profiteren, zijn de fundamentalistische groeperingen, die in woord en daad afstand nemen van de corruptie en politieke onkunde. En uitgerekend deze partijen en stromingen moeten worden gewantrouwd in hun respect voor democratische hervormingen. De Parti de la Justice et du Développement, die zichzelf beschouwt als de gematigde tak van de islamitische beweging in Marokko, verdrievoudigde haar aantal zetels en werd de derde grote politieke stroming in het land. De radicaal-islamitische beweging van sjeik Yassine kan op nog meer aanhang rekenen. Yassine had opgeroepen de verkiezingen te negeren en zal de lage opkomst claimen als een bevestiging van zijn groeiende invloed.

De uitslag van de verkiezingen is een duidelijke waarschuwing: niet om het democratiseringsproces stop te zetten, maar juist om het verder door te voeren. Een representatief bestuur is het beste middel tegen apathie, onvrede en de opkomst van radicale stromingen. Handhaving van de status-quo kan de situatie voor de Marokkanen slechts verergeren. De wijze waarop de koning zich bij de komende regeringsvorming opstelt, zal een eerste indicatie zijn voor de manier waarop de vorst de toekomst van Marokko wil vormgeven.

Dit raakt ook Europa en Nederland. De migratie van de afgelopen decennia heeft de wederzijdse afhankelijkheid aanzienlijk versterkt. Deze wetenschap, gekoppeld aan de aanslagen van 11 september en het groeiende islamitisch fundamentalisme, maakt het stimuleren van een stabiele democratische ontwikkeling in het land tot noodzaak. Marokko ligt naast de deur.