Mamma verbrast alles!

Door de welvaart van de afgelopen jaren zijn we rijker dan ooit. Neem de gestegen prijzen van eigen huizen, en de daarin verborgen overwaarde, het verschil tussen huiswaarde en schuld. De royale pensioenaanspraken met (onverplichte) ingebouwde verhoging om de prijsstijgingen bij te houden; de indexatie. De zee aan lijfrentepolissen om het oudedagsinkomen aan te vullen. De vele honderdduizenden beleggingsverzekeringen en kapitaalverzekeringen, spaargelden en deelnemingen in beleggingsfondsen. Het kan niet op. Zelfs de sterk gedaalde aandelenkoersen kunnen de pret niet drukken.

Maar ooit komt er een kink in de kabel. Bijvoorbeeld na het overlijden van een alleengaande of een partner. Pas dan realiseren de nabestaanden zich de betekenis van het gezegde `Wat iemand rooft, vindt of erft, hij laat het al wanneer hij sterft'. Uit de soms onvoorstelbare reacties van lezers die aan het kortste eind trekken, blijkt dat de strijd om de centen hard en bitter is. Vaak weet men niet hoe groot de nalatenschap is, waar deze uit bestaat, of er een testament is en wie de erfgenamen zijn.

Een oorzaak is dat de standaardfamilie van vader, moeder en de kinderen aan bederf onderhevig is. Ouders scheiden, hertrouwen, leggen nieuwe kinderen, scheiden weer, trouwen, wonen officieus samen, zorgen voor een derde leg enzovoort. Je kunt er geen touw aan vastknopen. Familieleden krijgen ruzie, ouders dreigen met onterving, kinderen laten hun bejaarde ouders in de steek en duiken weer op wanneer de vermeende zilvervloot in zicht is.

Op de achtergrond speelt het nieuwe erfrecht dat op 1 januari ingaat. Daarin is de positie van de langstlevende partner wettelijk (dus ook zonder testament) versterkt en zijn zij (of hij) en de eventuele kinderen samen de erfgenamen. De langstlevende echtgenoot krijgt alle goederen en de kinderen hebben nog steeds recht op een erfdeel, maar slechts in de vorm van een niet opeisbare geldvordering op de langstlevende.

Net als onder de huidige ouderlijke boedelverdeling (langstlevende testament) kan de langstlevende alles verbrassen en zo de kinderen in feite onterven. Vandaar de aanhef van een e-mail: mamma verbrast alles. Je kan het je niet goed voorstellen, maar het kan. Bijvoorbeeld wanneer de erfenis bestaat uit een nu bijna waardeloos pakket aandelen, waar niemand naar omkeek.

Een ander actueel voorbeeld, van een echtpaar met kinderen en een eigen hypotheekvrij huis: bij het overlijden van de vader wordt de moeder de eigenaresse van de hele nalatenschap (het huis), omdat er geen testament bestaat waarin dat is beperkt. Na verloop van tijd hertrouwt de moeder, in gemeenschap van goederen. Daardoor verdwijnt de helft van haar bezit (het huis) na haar jawoord in één klap naar haar nieuwe partner, de stiefvader van de kinderen uit haar eerste huwelijk. Na enige tijd overlijdt de moeder, eveneens zonder testament. Op grond van de nieuwe wet bezit de stiefvader nu ook de andere helft van het huis. Heel vervelend voor de kinderen, maar de beker met erfgif is nog niet leeg. Hun stiefvader overlijdt en zijn nalatenschap (het huis) gaat naar zijn kinderen. De moederskinderen erven niets, omdat zij geen bloedverwanten van stiefvader zijn. Stel dat het minderjarige kinderen betreft. Die zijn dan overgeleverd aan de grillen van de ervende kinderen.

Er kunnen rond overlijden en erven dus heel vervelende dingen gebeuren, maar de nieuwe wet biedt vele mogelijkheden om die per testament te beperken of af te wenden. De betrokken erflaters en erfgenamen moeten wel zelf het heft in handen nemen. Maar men komt vaak pas in actie na iemands overlijden, of ouders praten liever niet over hun dood, begrijpelijk, maar niet verstandig.

Wat kan je als kind doen? De komst van het nieuwe erfrecht met beide handen aangrijpen voor familieberaad en samen de gevolgen uitzoeken. Dan is het wel nodig om over wat achtergrondinformatie te beschikken en niet te vertrouwen op de rammelende verhalen van familie en kennissen. De volgende bronnen zijn beschikbaar: de notaris, de Notaristelefoon voor beknopte, algemene vragen en gratis brochures: 0900-3469393, elke werkdag tussen 9-14u, 0,25 euro/min. En de website www.notaris.nl