Liefdadigheid voor wie het leukst, het fotogeniekst, het blondst is

Nu alle columns en opiniestukken in de Nederlandse bladen en kranten al een paar weken exclusief zijn gewijd aan Ayaan Hirsi Ali, en de advertenties met steunbetuigingen aan haar lezen als een Who's Who van de Grachtengordel, wordt het misschien eens tijd om onze aandacht te verleggen naar andere, minstens zo schrijnende gevallen van vrouwen in nood. Onderdrukte islamitische vrouwen zijn immers maar een kant van de medaille. Ook in de Westerse wereld komt groot, vaak onuitgesproken leed voor.

Neem Karyn Bosnak. Op het eerste gezicht een mooie, jonge, zorgeloze Newyorkse televisieproducer met een leuk appartement in Brooklyn en een inkomen van zo'n 100.000 dollar per jaar. Maar ook Karyn heeft het moeilijk. Toen ze vorig jaar na 11 september een paar maanden werkloos was, heeft ze een creditcardschuld van 20.221,40 dollar opgebouwd. Dat bedrag ging voornamelijk op aan Gucci tassen, Prada schoenen en Burberry's accessoires, maar dat zijn nu eenmaal de elementaire levensbehoeften van een jonge vrouw in New York. Karyn was er echter niet de vrouw naar om bij de pakken neer te zitten. Ze lanceerde eind juni een website, SaveKaryn.com, waarin ze haar situatie uitlegde en mensen opriep haar wat geld te sturen om haar schuld af te lossen. Ze wond er geen doekjes om waar haar schuld vandaan kwam maar, zei ze, ze heeft nu haar leven gebeterd, en vraagt om onze hulp, want `I am nice. I am cheery. I am the girl at the office that MAKES YOU SMILE. I didn't hurt anyone by spending too much money. I was actually HELPING OUT THE ECONOMY.' De wereld, zegt Karyn, is tenslotte een goede plek, en samen kunnen we een verschil maken, nietwaar? En als jij haar nu helpt, dan zal in de toekomst iemand misschien jou weer helpen. Karma, weetjewel.

Nodeloos te zeggen, SaveKaryn.com werd een krankzinnig succes, met meer dan een miljoen bezoekers en een totale opbrengst van $ 11.727,85 tot nu toe. Maar wat wil je, met zo'n onweerstaanbare combinatie van voyeuristisch amusement en herkenbaarheid? Allereerst is er het Big Brother-effect: op de site houdt Karyn haar dagelijkse beslommeringen bij, van een verkoudheid tot perikelen met de kattebak, hoeveel geld ze heeft bespaard, en hoeveel er is binnengekomen. Er zijn wat foto's te zien van een slanke WASP-achtige blondine. En de gevers (voornamelijk afkomstig uit dezelfde demografische groep) lijken in Karyn een geestverwant te zien, zo blijkt uit de duizenden emails die ze heeft ontvangen, iemand die net als zijzelf getroffen is door de economische crisis, en daar met behulp van een naïef soort idealisme, schaamteloosheid en een gezond gevoel voor marketing weer uit probeert te komen. Daarbij maakte het weinig mensen iets uit dat zij haar geld had uitgegeven aan luxe overbodigheden, in tegenstelling, dat droeg juist bij aan haar charme.

Shakespeare schreef het al: `O! reason not the need; our basest beggars are in the poorest things superfluous: Allow not nature more than nature needs, man's life is cheap as beast's' al was het wel de gekke, door en door egocentrische King Lear die hij deze woorden liet uitspreken. Wie ben ik, met mijn Apple Powerbook, mijn uit Italië geïmporteerde Omas vulpennen, mijn Kiehls crème, om Karyn haar eenvoudige genoegens te ontzeggen? Ik die de halve stad afloop voor de juiste peperdure olijfolie, die mijn stilton betrek bij Neals Dairy in Londen? Dat moeten dus meer mensen gedacht hebben. En toch is SaveKaryn niet anders dan obsceen te noemen. Obsceen, niet alleen omdat Karyn liefdadigheid vraagt voor dingen die de meeste mensen zich nooit zouden kunnen veroorloven, om de vanzelfsprekendheid waarmee ze aanspraak meent te kunnen maken op een bepaalde levensstijl. Nee, SaveKaryn is obsceen omdat het een bepaalde mentaliteitsverandering weergeeft, die de begrippen `nood' en `solidariteit' totaal op hun kop zet.

Liefdadigheid is niet cool. Maar een ludiek amoreel verzoek als dat van Karyn, dat is wel cool. Het is liefdadigheid verworden tot entertainment, waarbij het geld gaat naar degene die het leukst, aandoenlijkst, fotogeniekst, het blondst is degene die het meeste op onszelf lijkt, die het het minste nodig heeft. Het is liefdadigheid als zuivere feelgood-daad, zonder onaangename confrontaties met alcoholistische daklozen, terminale Aidspatienten of Afghaanse weeskinderen. Het is liefdadigheid van mensen die zich amper kunnen interesseren voor wat er in Irak gaat gebeuren, maar een hunner nog wel uit de brand willen helpen. Het geeft een angstaanjagende vernauwing van de Amerikaanse mentaliteit weer eigen soort eerst.

Karyn vormt immers een interessante variatie op het aloude Amerikaanse succesverhaal: het bevoorrechte meisje dat door een oer-Amerikaanse trekje mateloos comsumeren in de problemen komt, maar zich gewapend met haar andere all-American values ondernemingsgeest, mateloos optimisme, geloof in de gemeenschap erdoorheen slaat. Wat doet het ertoe dat ze haar geld over de balk heeft gegooid? Heeft president Bush niet zelf de mensen na 11 september opgeroepen om weer gewoon door te gaan met hun leven, dat wil zeggen, te winkelen? Karyn is een Amerikaanse heldin, met televisieoptredens, kranteninterviews, een deal voor een boek, een film en een eigen talkshow. Kortom, ze is een heus merk geworden, en het ultieme bewijs daarvan is dat ze afgelopen dinsdag haar eigen lijn met merchandise heeft geïntroduceerd. Een hip merk, daar wil de gemiddelde jonge, welvarende Amerikaan nog wel wat geld aan weggeven. De vraag is voor hoe lang. De gemiddelde jonge, welvarende Amerikaan is ook snel verveeld, en Karyns inkomsten via het web lopen terug. Er zijn al talloze satirische sites als DontSaveKaryn.com, die beloven dat je geld gegarandeerd aan iets volstrekt nutteloos zal worden gespendeerd.Geen nood, er is altijd weer een andere goede zaak. Na een bericht dat blonde mensen binnen 200 jaar zouden zijn uitgestorven, startte de Britse krant The Sun de campagne Red onze blondjes, bijgestaan door een aantal lieftallige Page Three Girls. Met de garantie dat je geld naar iets hips en volstrekt nutteloos gaat.