Koerden maken Turkije angstig

Na jaren kwam het Koerdische parlement gisteren weer bijeen. Turkije is niet blij.

,,Dit is een regionale assemblee'', zei een hoge Koerdische functionaris in Erbil, in het autonome Noord-Irak, gisteren bij de opening van het Koerdische parlement. ,,Maar dan wel binnen een verenigd Irak''. De boodschap richting Turkije is: wees maar niet bang, wij willen geen eigen staat in Noord-Irak.

Maar de heropening van de assemblee – na jaren van strijd tussen de rivaliserende bewegingen in Noord-Irak – maakt Ankara wel angstig. Irak is immers aan het desintegreren en in Turkije wordt volop gespeculeerd over Irak-na-Saddam. Turkije vreest dat Irak wordt opgesplitst en dat de Koerden toch een eigen staat zullen stichten.

Dat kan volgens Turkije alleen maar tot grote problemen leiden. Men herinnert zich nog de eerste jaren na de Golfoorlog toen de chaos in Noord-Irak compleet was en de Koerdische Arbeiderspartij (PKK) van Abdullah Öcalan het gebied gebruikte als springplank voor aanvallen op `Turkse' doelen.

De PKK is uitgeschakeld maar in de Turkse hoofden tekent zich een nieuw doembeeld af: een al te rijk en welvarend Noord-Irak. Turkije reageerde woedend toen onlangs een Koerdisch ontwerp voor een nieuwe grondwet voor Irak bekend werd: de Koerden hadden zich het olierijke Kirkuk toebedacht. Dat, aldus Turkije, opent de doos van Pandora: met Kirkuk wordt Noord-Irak steenrijk, en zo'n steenrijke ministaat-in-de-dop zal grote aantrekkingskracht uitoefenen op de Koerdische inwoners aan de Turkse kant van de grens. Voor je weet steekt het Koerdische separatisme weer de kop op en willen hele provincies zich van Turkije afscheiden.

Veel Koerden in Noord-Irak hebben begrip voor de Turkse angst. ,,Maar we hebben geen andere keus'', voegen ze daar aan toe. Jarenlang tolereerde de internationale gemeenschap de soms uiterst bloedige conflicten tussen de beide Koerdische bewegingen die in Noord-Irak de dienst uitmaken: de KDP van Massoud Barzani en de PUK van Jalal Talabani. Maar nu de val van Saddam lijkt te naken, voeren met name de VS druk uit om samen te werken aan een front tegen Saddam. En dus is voorlopig in Noord-Irak eenheid troef. Voortzetting van de onderlinge strijd zal er immers toe leiden dat Washington de Iraakse Koerden niet meer serieus neemt. Dan zal hun rol in de architectuur van een toekomstig Irak miniem zal zijn.

Maar teveel eenheid zal de Turken tot actie bewegen. In Turkije wordt openlijk gediscussieerd over de mogelijkheid Noord-Irak te bezetten, als de gebeurtenissen daar zich ongunstig voor Turkije zouden ontwikkelen. En al zou Turkije dat niet doen, zo vrezen velen in `Koerdistan', dan heeft het nog altijd een vijfde kolonne in de vorm van radicale Turkomanen – Noord-Irakezen die Turks spreken en zeer goede banden onderhouden met Ankara. En zo ligt ook vandaag de tragedie op de loer: wat de Koerden ook doen, ze doen het altijd verkeerd. Te veel eenheid vervreemdt hen van de Turken, maar te weinig van de VS.