HOMOSEKSUALITEIT IN FRUITVLIEGJES IS AAN EN UIT TE SCHAKELEN

Homoseksueel gedrag van genetisch gemanipuleerde mannelijke fruitvliegjes kan aan- en uitgeschakeld worden door één gen te activeren of stil te leggen. Dat blijkt uit onderzoek van neurobioloog Toshihiro Kitamoto van het Beckman Research Institute of the City of Hope in Duarte, Californië (Proceedings of the National Academy of Sciences, 15 sept).

Het seksuele gedrag van fruitvliegjes zegt overigens weinig over dat van mensen. Het gedrag van homoseksuele mannen staat zeker niet onder controle van één gen dat in de reukzin meespeelt, zoals nu gevonden bij fruitvliegen. De resultaten van dit onderzoek zijn vooral van belang voor het fundamenteel begrip van de relatie tussen gedrag en genen bij fruitvliegjes.

Uit eerder onderzoek was al gebleken dat enkele genen de seksuele voorkeur bij fruitvliegjes bepalen. Kitamoto heeft door genetische manipulatie bij fruitvliegjes één zo'n gen (het zogeheten shibire-gen) voorzien van een temperatuurgevoelige promotor die als schakelaar dient. Het gen is daardoor bij 19° C normaal actief, maar ligt stil bij 30° C. Het shibire-gen codeert voor een eiwit dat betrokken is bij het transport van synaptische blaasjes in de zenuwcel. Als dit transport stilligt, kan er geen informatieoverdracht meer plaatsvinden.

Bij 30° C beginnen de mannetjes elkaar met verve het hof maken, zoals zij dat normaal bij vrouwtjes doen. Ze tikken elkaar op het achterlijf, trillen met één vleugel, likken het achterlijf van de ander en krullen zich er omheen. Ze hebben vrijwel alleen nog belangstelling voor seksegenoten, maagdelijke vrouwtjes laten zij meestal links liggen. Komt de temperatuur onder de 19 graden, dan verdwijnt het homogedrag volledig, en zijn de maagdelijke vrouwtjes wel weer populair.

Het gen is actief in zenuwcellen van de reuk- en smaakzintuigen van het vliegje. Kitamoto vermoedt dat deze zenuwcellen anti-afrodisiacumstoffen (sekslustremmende stoffen) waarnemen die andere mannetjes uitscheiden. Als het gen bij dertig graden stilligt, valt die waarneming weg en daarmee de remming om andere mannetjes het hof te maken.

Een jaar geleden rapporteerde Kitamoto dat hij door het uitschakelen van het shibire-gen met behulp van dezelfde techniek het vermogen het reukgerelateerde geheugen van de fruitvlieg kon aan- en uitschakelen (Nature, 24 mei 2001). Op dezelfde wijze werd zo de reukinformatie van de centrale hersenen ontkoppeld, met als gevolg een ander gedrag.