Het vuur wil maar niet doven

John McEnroe (43) is verreweg de opvallendste deelnemer aan het seniorentoernooi dat deze week in Eindhoven wordt gespeeld. Het vuur in de legendarische Amerikaan is nog lang niet gedoofd. ,,Winning is a hell of a lot better than losing.''

John McEnroe mag dan in de loop van de tijd zijn wilde haren zijn kwijtgeraakt, zijn temperament heeft hij niet verloren. Met zijn grijze krulhaar sjokt hij in Eindhoven tegen de excentrieke Fransman Yannick Noah mopperend over de baan. Als de ballenjongens hem niet snel genoeg van dienst zijn zet hij hen met een diepe buiging voor gek, opmerkingen uit het publiek beantwoordt `Big Mac' met uitdagende armgebaren en na een gemiste forehand slingert de linkshandige tennisser zijn racket over de vloer. Maar de oude McEnroe komt pas echt weer tot leven als een scheidsrechter een in zijn ogen discutabele beslissing van een lijnrechter goedkeurt. Tegen onrecht heeft Johnny Mac nu eenmaal nooit goed gekund.

Een dag eerder haalt McEnroe tegen de oud-prof Mats Wilander ook al opzichtig verhaal bij de scheidsrechter. Wild gebarend roept hij hem tot de orde. ,,What fucking line are you watching?'', schalt het door de matig gevulde zaal. ,,The ball was inside!'' McEnroe krijgt zijn gelijk niet. Maar net als in het verleden verliest de oude meester na zijn uitbarsting niets van zijn concentratie. Sterker nog, McEnroe gaat alleen maar beter spelen. De vijf jaar jongere Mats Wilander wordt van de baan geveegd. Zoals altijd steekt McEnroe na het laatst veroverde punt als een echte winnaar zijn armen fier in de lucht.

,,De wil om te winnen zit nu eenmaal in mijn bloed'', legt de in een oranje T-shirt gestoken McEnroe even later uit in een zaaltje van het Eindhovense Indoor Sportcentrum. ,,Het tennis dat ik nu speel is misschien niet meer zo serieus als het ooit was. Toch doe ik er nog alles aan om te winnen. Winning is a hell of a lot better than losing. Dat ik heb ik in mijn leven wel geleerd. Als ik hier toch kom om te spelen, dan kan ik er beter ook maar alles aan doen om te winnen. Of de discussies met de scheidrechter daar ook bij horen? Mwaah, dat is onderdeel van mijn contract. Als ik niet schreeuw dan krijg ik minder betaald.''

McEnroe is de grote publiekstrekker op het door Paul Haarhuis en Jacco Eltingh georganiseerde vierdaagse tennisevenement dat de naam Alex TennisClassics heeft meegekregen. Vandaag krijgt McEnroe na dertien jaar eindelijk kans op revanche voor de pijnlijke nederlaag die de destijds volstrekt onbekende Haarhuis hem in de tweede ronde van de US Open toebracht. ,,Who the hell is Horehouse'', riep McEnroe in 1989. ,,I am from Mars'', antwoordde de toen 23-jarige Haarhuis.

Naast de twee Nederlanders en de Amerikaan vertonen ook oude coryfeeën als de Fransman Yannick Noah (winnaar van Roland Garros in 1983), de Zweed Mats Wilander (drievoudig winnaar van de Australian Open en Roland Garros en een keer titelhouder van de US Open), de Spanjaard Emilio Sanchez (vijftien toernooioverwinningen), de Duitser Michael Stich (Wimbledon-winnaar in 1991) en de Tsjech Petr Korda (Australian Open-kampioen in 1998) in Noord-Brabant hun kunsten. Het toernooi is nu officieel onderdeel van de seniortour die langs verschillende plaatsen over de hele wereld trekt.

McEnroe, die in 1992 na veertien jaar tennis een punt zette achter zijn profloopbaan, is sinds 1995 actief in de Seniortour. Dit jaar staat hij opnieuw aan de kop van de ranglijst van de `oudjes'. Voor een deel voelt McEnroe zich verantwoordelijk voor de Tour en aan de andere kant geniet hij nog altijd van het spelen voor publiek. ,,Ik ben blij dat ik onderdeel geweest ben van mijn tijd in het tennis'', vertelt McEnroe geduldig tijdens een gesprekssessie.

Het vuur in de man die 77 enkeltoernooien en 77 dubbeltoernooien won, is nog altijd niet gedoofd. ,,Nu ik ouder word speel ik steeds minder goed dan vroeger. Dat is wel eens frustrerend. En ook in de Seniortour wordt het steeds moeilijker om de beste te zijn. De laatste vijf jaar heb ik aan de top van de Tour gestaan, maar er komen steeds meer jongere spelers bij. Boris Becker is net begonnen. Dit is het eerste toernooi van Michael Stich. Misschien dat Stefan Edberg nog gaat spelen. Ik hoop dat ik de komende twee jaar in ieder geval tegen de best beschikbare spelers kan aantreden. Daarna is het denk ik voor mij afgelopen. Ik hoop wel dat als ik straks de Tour verlaat de anderen door zullen gaan.''

De afgelopen jaren heeft McEnroe tot zijn spijt moeten constateren dat de mannentennisorganisatie ATP (Association of Tennisprofessionals) behalve in het opstrijken van het geld weinig interesse toonde in het seniorencircuit. Strijdbaar als altijd gaat de drievoudig Wimbledon-winnaar en viervoudig US Open-kampioen in Eindhoven het gevecht aan voor de Seniortour. ,,Als deze Tour succes heeft, is dat alleen maar goed voor de sport. Het zou prachtig zijn als naast de grandslamtoernooien ook bij andere grote evenementen een seniorentoernooi afgewerkt zou worden. Maar zoals gewoonlijk in het tennis staan er tal van mensen met hun handen in de zakken. Er gebeurt dus niets. Natuurlijk zal de toekomst van dit circuit ook afhangen van de spelers zelf. Als het hun niets meer kan schelen, kan het de sponsors ook niets meer schelen. En de ATP dan natuurlijk al helemaal niet meer. We moeten met zijn allen er iets van maken. Ook dit toernooi valt onder de vlag van de ATP. Maar als je mij vraagt of ik ooit op een van de toernooien de baas van de ATP heb gezien is het antwoord simpel. Nee dus! Als ze echt meer om de Tour zouden geven dan het geld dat het binnenbrengt zouden ze zo af en toe toch wel verschijnen?''

Na zijn actieve loopbaan waarin hij maar liefst 170 weken de wereldranglijst aanvoerde, heeft McEnroe zich niet alleen maar gericht op de Seniortour. Hij groeide na een mislukt avontuur als rock-'n'-roll artiest (,,Ik mocht daar niet meer mee doorgaan van mijn vrouw'') uit tot een alom gewaardeerd tenniscommentator. Tijdens de toernooien van Roland Garros, Wimbledon en de US Open is zijn eigenzinnige commentaar op televisie al bijna niet meer weg te denken. ,,Commentaar geven gaat mij vrij natuurlijk af'', beseft hij. ,,Maar ik stop wel veel tijd en energie in de voorbereiding tijdens de grote toernooien. Voor een partij ga ik vaak naar de kleedkamer. Dat voelt nog steeds gewoon voor mij. Want ik voel me nog altijd in de eerste plaats een speler. Voordat ik iets zeg op de televisie wil ik van de tennissers zelf horen hoe bepaalde zaken zitten. Ik doe dit werk op mijn eigen manier. Ik hoop dat mensen het waarderen dat ik me zelf niet al te serieus neem. Maar aan andere kant weet ik wel waar ik het over heb.''

Tijdens de recente US Open in New York sprak McEnroe de Nederlander Sjeng Schalken vlak voor een partij in de kleedkamer aan op zijn service. Schalken had met verbazing en enige ergernis geluisterd naar de tips die de tennislegende hem in een paar minuten dacht te kunnen geven. Een maand na zijn succesvolste optreden in een grandslamtoernooi prijst McEnroe het optreden van Schalken in New York. ,,Het is duidelijk dat zijn service het zwakste onderdeel van zijn spel is. Maar juist daarom moeten we Schalken feliciteren met de geweldige prestatie die hij tijdens de US Open wist neer te zetten. Hij liet zien dat je ook met bepaalde beperkingen ver kan komen. Dat is een zeer goede les voor andere spelers.''

Een andere tennisser die voor de ogen van McEnroe de wereld verbaasde tijdens de US Open was zijn landgenoot Pete Sampras. Nadat de succesvolste speler ooit twee jaar niets wist te winnen, veroverde hij in New York de titel in de finale tegen Andre Agassi. De oud-kampioen gaf commentaar bij de strijd tussen de twee tennissers uit de post-McEnroe generatie. ,,Ik wist dat Sampras gevaarlijk was. Maar dat hij de US Open ook echt won, was fenomenaal. Het is niet aan mij te zeggen of hij nu moet stoppen of moet doorgaan. Dat is zijn besluit. Hij zit nu in een luxe-positie. Sampras kan stoppen in de wetenschap dat hij de US Open gewonnen heeft, maar hij kan na deze titel ook doorgaan met de gedachte dat hij niets meer te verliezen heeft. Wat hij ook doet het is altijd goed.''

McEnroe heeft op zijn beurt tien jaar nadat hij zijn laatste bal sloeg, geen echt afscheid van het tennis genomen. Deze zomer gaf hij in de openhartige autobiografie Serious een gedetailleerd inkijkje in zijn gedachtewereld. In een paar maanden tijd groeide het boek uit tot een absolute bestseller. ,,Een van mijn managers wist me te overtuigen dat er interesse zou zijn in een boek over mijn leven. Tja, ik dacht als dat echt zo is dan kan zo'n boek mij ook wel helpen om het verleden en het heden eens op een rijtje te zetten. En misschien zou het dan bij kunnen dragen aan de plaats die mijn leven in de toekomst krijgt.''

Waar de vader van zes kinderen in de toekomst zijn tijd mee gaat vullen is nog onzeker. De in het Duitse Wiesbaden geboren, maar in New York opgegroeide McEnroe speelt in Eindhoven even hardop met zijn gedachten. ,,Misschien kan ik een tennisschool beginnen. Dat zou leuk zijn. Misschien een show op radio of televisie. Of de politiek. Maar dat is natuurlijk wel een ugly dirty business. Het interessante aan de politiek is dat goede politici het verschil kunnen maken. En ik zou best dat verschil willen maken. Maar ik wil eerst dat mijn kinderen opgroeien voordat ik met iets nieuws ga beginnen. Een van de grootste problemen op de wereld is namelijk dat veel mensen niet eens goed voor hun eigen kinderen zorgen. De vaders zijn vaak niet bij de kinderen. Moeders runnen een huishouden alleen. Het zou egoïstisch van mij zijn om een beroep te kiezen waardoor ik nog vaker weg van mijn kinderen zou zijn. Mijn kinderen gaan voor alles. Voorlopig blijf ik liever thuis om voor mijn gezin te zorgen dan dat ik de politiek in ga. Want als mensen beter op hun kinderen letten dan zijn we uiteindelijk allemaal beter af.''

McEnroe, die in het verleden meermalen na een partij wegliep zonder de pers ook maar een blik waardig te gunnen, voelt zich in Eindhoven schijnbaar op zijn gemak. Geduldig en openhartig beantwoordt hij vragen. Maar als een verslaggeefster van het televisie programma RTL Boulevard herhaaldelijk blijft vragen naar zijn relatie met zijn ex-vrouw Tatum O'Neal wordt het McEnroe even te veel. Op vinnige toon zet hij haar op haar nummer. ,,Er is iets fout met u mevrouw. U moet nog wat gaan werken aan uw vaardigheden om een goede journalist te worden. Want uw vaardigheden zijn shitty. Actually your work sucks!'' En weg beent McEnroe. De Amerikaan kan nog steeds ouderwets boos worden.

    • Koen Greven