God voorbij

Er komt maar geen einde aan de glorie van Johan Cruijff. In het Dunhill Links Championship, het met vijf miljoen dollar gedoteerde golftoernooi, speelde Cruijff als amateur aan de zijde van de Duitse professional Sven Strüver de hele tegenstand zoek. Een lyrische verslaggever: ,,In het gezelschap van 168, over het algemeen sterke amateurs, stond Cruijff op een gegeven moment zelfs bovenaan het leaderboard. Johan genoot met volle teugen, zag zijn naam overal op de borden en finishte met een teamscore van -7 na vijf uur en veertig minuten.''

Er was een probleempje. Cruijff zou die dag, samen met kroonprins Willem-Alexander, de tweede `Asser-Clingendael International Sports Lecture' voor zijn rekening nemen. O rampspoed, vanaf de tiende hole onstonden er op The Old Course grote vertragingen. Iedereen in paniek. De organisatie bood aan om hem zonder consequenties voor het verdere verloop van het toernooi per helikopter naar de vlakbij gelegen militaire luchthaven te brengen, alwaar een privé-jet klaarstond om hem naar vliegveld Valkenburg te vervoeren. Een mooi gebaar. Maar Danny de moeder van alle instinctieve gratie zei: ,,Hij haalt het nooit.'' Een gereedstaande zwarte Mercedes ijlde alsnog naar het vliegveld en ja hoor: Cruijff kon in het Haagse Clingendael Instituut nog net voor valavond zijn diepe wijsheden strooien over het fragiele thema `Sport en ontwikkelingssamenwerking'.

De vraag is dan: hoe houdt Johan die almaar escalerende glorie vol. Ik ken niet één ex-voetballer die ruim twintig jaar na zijn actieve carrière in het verloren gat Schotland mag rekenen op een zwarte Mercedes, een helikopter en een privé-jet. Het is mijn diepe overtuiging dat een mens mét chauffeur een tik in het hoofd krijgt. Maar wat gebeurt er in het hoofd van een man die, quasi ongevraagd, dag en nacht, kan beschikken over een Mercedes en een paar vliegtuigen? Dan hebben we het niet meer over een tik, maar over een dreun.

Toch blijft Johan zichzelf.

Op Clingendael sprak hij de klassieke Studio-Sportzinnen: ,,Als je de kans krijgt om iemand te helpen, moet je dat doen.'' En nog: ,,Ik prefereer in de ontwikkelingssamenwerking de praktijk boven de theorie.'' Zou het?

Twijfelen aan het woord van de Kierkegaard van het internationale voetbal is niet toegestaan. Als Cruijff zegt dat hij een vluchtelingenkamp in Tanzania een nieuwe toekomst zal geven, uiteraard `vanuit de praktijk', dan is dat zo. Maar hoe dan? Mysterie! Draagt de Verlosser een logistiek geheim met zich mee dat de kinderen van een verloren generatie in no time van voedsel, water en dekens kan voorzien? Beschikt hij over fondsen waar Kofi Anan geen weet van heeft? Hij zal toch zeker niet zelf, als een bootwerker, met zware zakken noodhulp op de schouder door de bush lopen? Dat laat Danny niet toe.

De charme van Johan Cruijff is dat hij de waarheid of de illusie van de waarheid ter plekke kan uitvinden. A la carte, zowaar. Er is niemand die het in zijn hoofd haalt de woorden van de goddelijke te toetsen op haalbaarheid en realiteit. De dag dat Johan, in het kielzog van professor Rutten, roept dat Christus de mensheid tegemoet komt in een Catalaanse boomgaard loopt niet een horde gelovigen, maar heel Europa uit. Pelé en Beckenbauer komen ook overgevlogen. Zelfs Balkenende zal dan denken: doe mij maar even Cruijff, liever dan Katja Schuurman.

Johan Cruijff zorgt voor een bijna bijbelse catharsis. Een woord van hem en de wereld is weer vol hoop. Ik ken na Pim Fortuyn geen politiek leider die de morele herbewapening zo gemakzuchtig voor elkaar krijgt. Je hoort tegenwoordig veel over aura en charisma. Vooral dubieuze leiders beroepen zich graag op deze cirkelzaag van het gemoed. Johan zal zeggen: ,,Ook in kwesties van aura en charisma prefereer ik de praktijk boven de theorie.'' Hij heeft geen ongelijk. Tien minuten algebra in Studio Sport op een Champions League-avondje en de natie ligt aan zijn voeten. Waar Freek en Youp een hele conférence nodig hebben, haspelt Johan zijn röntgenfoto van de samenleving af in een schouderophalen.

Dan ben je God voorbij.

Toch zegt Danny in St. Andrews op een regenachtige dag: ,,Hij haalt het nooit.'' AIs dat geen heiligschennis is, Danny? Johan is zijn eigen zwarte Mercedes, zijn eigen helikopter, zijn eigen privé-jet. Dat jij, lieve Danny, na al die jaren van een geharnast huwelijk dat nog niet weet, maakt me sprakeloos.

    • Hugo Camps