Eenzaamheid maakt dom

Eenzame mensen raken niet alleen vrienden of een partner kwijt, schrijft Ellen de Bruin. Ze verliezen ook nog eens hun verstand.

Als mensen denken dat ze alleen zullen blijven in het leven, gaan ze domme dingen doen. Ze gaan zich meer richten op korte-termijnpleziertjes, gaan zich ongezonder gedragen en zijn geneigd beslissingen te nemen die duidelijk een grote kans hebben om negatief uit te pakken. Dat blijkt uit onderzoek van Amerikaanse psychologen onder leiding van Roy Baumeister van Case Western Reserve University. De resultaten kunnen volgens hen ook verklaren waarom alleenstaanden vaker gepakt worden voor te hard rijden.

In hun studies gaven de psychologen hun proefpersonen verzonnen feedback op een persoonlijkheidstest. Eén groep proefpersonen kreeg te horen dat ze volgens de test mensen waren die hun leven lang goede vrienden zouden hebben die om hen gaven en dat ze waarschijnlijk ook een lang, stabiel huwelijk zouden hebben. De tweede groep proefpersonen werd verteld dat hun vriendschappen zouden wegvallen, dat ze op de leeftijd dat mensen niet meer zo gemakkelijk nieuwe vrienden maken steeds vaker alleen zouden zijn, en dat eventuele huwelijken waarschijnlijk niet zouden standhouden. In een derde controlegroep kregen mensen te horen dat ze nogal accident-prone waren of zouden worden: ze zouden waarschijnlijk ongelukken krijgen en vaak iets breken.

Na deze feedback werden in verschillende onderzoeken meteen uiteenlopende metingen voor onverstandig gedrag toegepast. Steeds gedroegen de `later alleen'-proefpersonen zich dommer dan alle anderen. Ze prefereerden een kans van 2 op 100 om 25 dollar te winnen boven een kans van 7 op 10 om 2 dollar te winnen, aten liever chocola dan mueslikoeken, en lazen liever roddelbladen dan dat ze een leerzame gezondheidsvragenlijst invulden of oefenden voor een rekentest.

Het doet op het eerste gezicht allemaal denken aan het Freudiaanse idee dat mensen in emotioneel zware tijden geneigd zijn tot zelfdestructief gedrag. Maar de mensen in de `later alleen'-conditie waren niet somberder dan de mensen in de `ongelukken'-conditie, dus dat kan de verklaring niet zijn. Bovendien bleek uit vervolgonderzoek dat mensen ook letterlijk dommer worden van het vooruitzicht van een eenzame toekomst: ze presteren dan slechter op IQ-tests. De onderzoekers zien dit als steun voor de gedachte dat intelligentie dient om sociale relaties te onderhouden. De resultaten zouden zelfs kunnen suggereren, zeggen ze, dat verlaten worden de noodzaak om überhaupt nog intelligent te redeneren, grotendeels wegneemt.

    • Ellen de Bruin