EEN LIJNTJE NAAR GOD VAN DE ZEEDIJK NAAR DE HEMEL

Dertigduizend leden telt de Amerikaanse Victory Outreach Church wereldwijd en de grootste Europese tak bevindt zich in Nederland. De kerk bekeert criminelen, prostituees en verslaafden met de bijbel en een keiharde cold turkey-methode.

Daarna gaan de bekeerlingen zelf de Wallen op om hun zegenrijk werk te doen.

Jackson is zwart, Caryl blank. Als ze in Amsterdam juweliers overvielen, ging Caryl dus altijd als rijke klant de winkel binnen. Jackson bleef buiten in de auto wachten totdat de verkoper de fraaiste stenen had uitgestald. Dan kwam hij binnen- stormen, met het pistool in de aanslag.

Jackson en Caryl waren zwaar aan de drugs en hadden talloze misdrijven gepleegd om hun verslaving te bekostigen. Jackson zat dertien jaar gevangen, Caryl had veertien keer gezeten. Jarenlang stroopten de twee Curaçaoënaars de rosse buurten af, op zoek naar drugs, vrouwen en portefeuilles.

Nu sluipen Jackson en Caryl 's nachts opnieuw door donkere stegen, tussen de junks en criminelen. De sporen van hun verslaving zijn nog steeds op hun gezicht te lezen, maar hun doel is veranderd. Ze zoeken verdwaalde zielen om ze tot God te brengen. Hun hoofdkwartier staat op de Plantage Middenlaan in Amsterdam.

De Victory Outreach Church, in 1967 in Los Angeles opgericht door ex-heroïneverslaafde en autodief Sonny Arguinzoni, heeft over de hele wereld zo'n dertigduizend leden. De kerk waaide in 1985 naar Europa over, naar Amsterdam, en heeft inmiddels, met meer dan vijftienhonderd leden, het meeste succes in Nederland. Er zijn vestigingen in Rotterdam, Den Haag, Almere, Utrecht, Den Helder, Heerlen en Arnhem.

Elke gemeente heeft een priester en een eigen programma, bekos- tigd uit giften en afdrachten van leden. De kern van het werk is mensen van hun verslaving afhelpen. In afkickcentra worden tientallen mensen maandenlang opgesloten met de bijbel. Net zo lang tot ze drugs, alcohol, homoseksualiteit of asociaal gedrag hebben afgezworen.

Cold Turkey

Caryl was een lastig geval. Voordat hij in 1995 tot de kerk toetrad, gebruikte hij dagelijks vier gram heroïne, prostitueerde hij vrouwen en droeg hij een pistool op zak om op zijn vader te jagen, die hij haatte. Op een dag zat hij in Rotterdam crack te roken toen hij werd aangesproken door priester Jerry, die hem vertelde over zijn metamorfose van straatjunkie tot priester. Ook Caryl was te redden, zei Jerry. Hij kreeg een snauw van Caryl: 'Als je niet oprot, ram ik je voor je kop met mijn pijp.'

Maar Jerry gaf niet op en een paar weken later meldde Caryl zich bij het huis van de Surinaamse evangelist. Tot zijn verbazing trof Caryl een groepje ex-verslaafden aan, die hand in hand hardop aan het bidden waren. Diezelfde avond nog gaf hij zich naar zijn zeggen aan de Heer. Maar Caryls redding ging niet van een leien dakje. Nadat hij zich in het tehuis in Amsterdam had laten opnemen, worstelde hij drie weken met ontwenningsverschijnselen, met de bijbel als enige medicijn. Geen pijnstillers, steun van familie of contact met de buitenwereld. Cold turkey.

'Heroïne is de duivel zelf. Je gaat naar het koninkrijk Gods, dus de duivel zal je niet loslaten. Het moeilijkste was dat je niet slapen kon. En als je dacht dat je wel een dag had geslapen, dan bleken het maar tien minuten geweest te zijn', zegt Caryl (42) nu.

Twee jaar lang verbleef Caryl in het sobere bakstenen huis van de kerk in Amsterdam. Van zijn uitkering betaalde hij de maandelijkse bijdrage voor zijn stapelbed en onderricht. De meesten van de achtentwintig 'broeders' in het tehuis waren ook aan het afkicken van crack en heroïne. Zo konden ze elkaar steunen in tijden van crisis of twijfel.

Sindsdien is Caryl opgeklommen tot home director/overseer, verantwoordelijk voor alle bewoners en bewoonsters van het tehuis in Amsterdam. Hij doet dit gratis en hij draagt ook nog een tiende van zijn inkomen aan de kerk af. Hij werkt in de bouw en woont in een bescheiden flat, samen met zijn vrouw, die hij heeft leren kennen bij Victory Outreach. Ze hebben een dochtertje.

Om de paar dagen leidt Caryl een dienst in het mannenhuis. Die wordt bijgewoond door ex-verslaafden uit Nederland, Suriname en de Antillen, die voor het programma 410 euro per maand betalen. Velen van hen hebben de laatste tien jaar op straat doorgebracht, waar ze zichzelf en anderen bedrogen en misbruikten. Nu dwepen ze met Jezus.

De lof des Heren

Victory Outreach legt voortdurend de nadruk op het beeld van de vergevende God tegenover de laaghartige duivel. Ze bestookt de leden met de boodschap dat het nooit te laat is om berouw te hebben en een nieuw leven te beginnen.

Aan het eind van zijn les schudt Caryl met zijn getatoeëerde armen iedereen door elkaar, roept luidkeels heilswensen en vervloekt de duivel. Dan gaan de bewoners weer naar hun kamers om te bidden en de Heilige Schrift te bestuderen.

Wat je hier ook vraagt, in ieders antwoord figureert God. Je denkt misschien dat het pop, reggae of blues is dat uit de kamers schalt, maar alles zingt de lof des Heren. Zet de televisie aan en je krijgt alleen een christelijke zender te zien. In hun slaap roepen de bewoners nog om Jezus. 'De woorden van Jezus zijn zoet als honing, daar kun je gewoon geen genoeg van krijgen', zegt Rafaël, die verslaafd was aan crack toen hij uit Aruba kwam. Hainie, zijn kamergenoot uit Groningen, valt hem bij: 'Jezus Christus is onze nicotine, Jezus Christus is onze drug!'

Elke ochtend om half zes springen de bewoners uit bed. Nog vóór het ontbijt wijden ze vele uren aan gebed, bijbelstudie en eredienst. Meer godsdienstig onderricht volgt na het middag- en avondeten. Het intensieve programma bereikt zijn hoogtepunt op zondag, en om de twee maanden bidden ze een nacht door.

Zo worden de ex-verslaafden langs de lijnen van de kerk gebroken, gekneed en weer opgebouwd. 'Wij zijn ex-drugsver- slaafden die drugsverslaafden helpen met de kracht des Heren. Wij leren hun voor een metamorfose geheel op God te vertrouwen', zegt priester Jerry, die zelf jarenlang verslaafd is geweest.

Afwerkplek

Op de beruchte Keileweg in Rotterdam werken tientallen vrouwen en transseksuelen onder een rode neonstrook. Elke vrijdagavond, na de op een rockconcert lijkende dienst van priester Jerry, loopt een ploegje vrouwelijke evangelisten met een paar folders van de kerk naar de troosteloze afwerkplek. Voor hun vertrek gaan ze hand in hand in een kring staan. Ze bidden om bescherming. 'O, Vader, wij gaan naar Satans koninkrijk der duisternis, wij zullen hen bevrijden zoals u ons hebt bevrijd. O, Vader, bescherm ons en laat geen wapen ons verwonden...'

De vrouwen worden begeleid door twee zwaargebouwde broeders die hen voor aanvallen behoeden. Ze benaderen de prosti- tuees behoedzaam, en proberen de pooiers te ontlopen. Ze laten de vrouwen de littekens van hun injectienaalden zien en vertellen hoe Jezus hen heeft veranderd. Als het werk erop zit, bidden de zendelingen om reiniging voordat ze hun afkicktehuis weer binnengaan.

Vijf jaar clean

Nieuwelingen werven voor de kerk is niet moeilijk, maar ze vasthouden wel. Volgens Caryl kloppen er bij het Amsterdamse tehuis jaarlijks zo'n tweehonderdvijftig verslaafden aan. Maar dertig maken het programma van negen maanden af. Volgens Willem, zijn collega uit het Rotterdamse huis, zijn acht van de tien nieuwelingen binnen een week weer weg. Van de twee die blijven valt er meestal in de derde maand nog een af. Maar volgens de kerk zal tachtig procent van de volhouders die dit stadium passeren de volgende vijf jaar clean blijven.

Nikki (38) arriveert op een zomerdag in het Haagse vrouwenhuis. Ze gedraagt zich opgewekt en beheerst, hoewel haar leven één tragisch verhaal is van seksueel misbruik binnen het gezin, tienerprostitutie en heroïneverslaving. Zodra ze haar koffers heeft neergezet, koken zes bewoonsters een lekkere maaltijd, stoppen haar in bed en bidden voor haar. Nikki's eerste ontwenning wordt verlicht. Maar algauw voelt ze de zware druk die het tehuis op haar legt.

Op de derde dag, onder het middageten, roept ze uit: 'Jullie zijn allemaal uniek, maar wel hetzelfde, jullie zijn allemaal te fanatiek, ik zal nooit zo worden als jullie.' De volgende dag is ze vertrokken.

Diezelfde week zie ik Charles met drie tassen kleren het overvolle Rotterdamse mannentehuis binnenstappen. Hij is een grote, mollige Maastrichtenaar van drieënveertig, verwoest door jarenlang alcoholmisbruik.

Hij krijgt een plek in een stapelbed in een kamer vol ex-junks. Drie nachten lang kan hij niet slapen, gekweld door zijn verslaving. Oudgedienden en leiders van het huis houden hem voortdurend in de gaten. Plotselinge alcoholonthouding kan gevaarlijk zijn. Ze vertellen hem over hun eigen redding. Maar hun aanmoedigingen hebben op Charles een averechtse uitwerking.

'Ze hebben allemaal hun wonderbaarlijke verhaal, het klinkt bij hen zo makkelijk en daar word ik gek van', zegt Charles, terwijl de tranen over zijn gezicht stromen.

Als Charles ontdekt dat hij ook nog een maandelijkse toelage moet betalen, beschuldigt hij Victory Outreach van valse beloften. Koeltjes geeft de leider van het tehuis hem een hand en brengt hem naar de tramhalte. Charles koopt onmiddellijk een tasje met bier. 'Ze doen of ze tot God bidden en alles, maar ze willen alleen maar geld', zegt Charles, terwijl hij aan zijn Heineken lurkt.

Miljonair

Geld speelt zeker een rol bij de Victory Outreach Church.

Tijdens de dwingende diensten houden de zalvende leiders hun volgelingen doorlopend voor dat ze moeten bidden voor fondsen. Er wordt bij de leden op aangedrongen tien procent van hun inkomen af te staan en ook nog allerlei schenkingen te doen.

'Als we God niet eren met ons geld beroven we ten eerste God. Ten tweede zullen we vervloekt worden', roept broeder Raffiq uit tijdens de zondagsdienst in Amsterdam.

De kerk zegt het geld nodig te hebben om overal ter wereld nieuwe centra te bouwen en mensen in nood te helpen. Ze maakt krachtig bezwaar tegen aantijgingen dat de gelden in de zak van de voorgangers verdwijnen en ontkent berichten dat de leider, Sonny Arguinzoni, er in de Verenigde Staten de levensstijl van een miljonair op nahoudt.

'Klinieken eisen dat mensen een inkomen hebben voordat ze worden opgenomen', zegt priester Jerry in Rotterdam. 'Dat doen wij niet. En ook als iemands uitkering niet kan worden geregeld, mag hij blijven. We hebben hier zelfs mensen die een paar jaar zijn gebleven zonder een cent te betalen.'

In Nederland leeft de leiding van Victory Outreach in elk geval verre van extravagant. In Den Haag wonen de Ghanese priester Felix, zijn vrouw Jearine en hun twee dochtertjes in een overvol huis, samen met vijftien ex-verslaafde mannen en vrouwen. In Rotterdam deelt het gezin van priester Jerry zijn woonruimte met zeven vrouwelijke ex-verslaafden.

De kerk eist grote trouw en gehoorzaamheid van de kudde.

Victory Outreach roept de leden herhaaldelijk op om te bidden voor de leiders, die hun gezag aan God ontlenen. De Rotterdamse bewoonsters koken eten voor het gezin van priester Jerry, ze brengen zijn kinderen naar school en maken het huis van zijn schoonmoeder schoon. Ze doen dat vrijwillig, zeggen ze. De mannen worden afgemarcheerd om van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat te werken in het nieuwe kerkgebouw. Ze komen doodmoe thuis.

De leden mogen weliswaar op elk moment vertrekken, maar in de praktijk is dat niet zo eenvoudig. Een voortijdig vertrek uit het tehuis staat gelijk aan afvalligheid. Wie het tehuis binnenkomt moet al zijn bezittingen in bewaring geven en een overeenkomst tekenen die Victory Outreach toestaat om zijn geld in beslag te nemen als hij zonder een maand opzegtermijn weer vertrekt. Priester Jerry bezweert desgevraagd bij hoog en bij laag dat dat formulier niet meer wordt gebruikt.

'Soms wil Victory Outreach alleen maar dat de jongelui in de kerk blijven, en alles wat ze doen is voor de kerk, een leven daarbuiten hebben ze niet. Maar het is misschien beter zo, want wie weet zouden ze anders weer drugs gaan gebruiken', zegt de 70-jarige Louise, die zelf katholiek is. Zij is blij dat haar verslaafde zoon aan het programma deelneemt.

Het valt inderdaad niet te ontkennen dat sommige leden wonderen hebben verricht. Elke week rijdt de voormalige crimineel Jackson (43) met een aantal anderen naar het hart van de Amsterdamse Wallen om warme soep, yoghurt en koffie aan armoedzaaiers uit te delen.

Hongerig

Het is drie uur 's nachts en de stroom van nieuwsgierige toeristen is opgedroogd. De straten zijn vol verschoppelingen, junks met rode ogen van paranoia en uitputting. Zodra het busje van Victory Outreach de Nieuwmarkt opdraait, komen de hongerige verslaafden haastig hun portie halen. In regenjas met Jezus-pet marcheren de evangelisten vervolgens over de Zeedijk om het woord te verspreiden.

'Jezus heeft een plan voor jou', fluistert Jackson, terwijl hij zijn hand op een verslaafde legt die de goot afzoekt naar geldstukken. De Antilliaanse verslaafde kijkt verwonderd op. 'Jackson?'

Jackson vertelt zijn oude vriend Bont dat hij dertien maanden in het tehuis heeft gewoond en van de drugs af is. Kaarsrecht en met geheven hoofd biedt Jackson aan om voor hem te bidden. Bont steekt een crack-joint op en stemt toe. De evangelisten leggen hun handen op zijn schouders en vragen om vergeving.

Steeds luider wordt het gebed. Nieuwsgierige pooiers komen uit hoerenkamertjes naar buiten. Een eenzame racist loopt op het groepje af en roept: 'Wegwezen hier, stelletje apen. Apen zijn jullie!' De zwarte Jackson balt zijn vuist en stapt op het magere blanke mannetje af. 'Jezus heeft je lief', zegt hij. De zwarte evangelisten lopen verder.

'Vroeger hadden we die vent verrot geslagen en beroofd, maar nu hebben we geleerd ons te beheersen', zegt Jackson. 'Dat is nou Victory.' M

Justin Jin is freelance fotojournalist uit Hong Kong. Hij publiceert regelmatig in M en maakte deze serie voor de Masterclass van World Press Photo, die 'Geloof' als thema heeft. Het resultaat van de masterclass wordt vanaf 13 november tentoongesteld in het Amsterdamse fotografiemuseum FOAM op Keizersgracht 609 in Amsterdam. (website: www.justinjin.com).

[streamers]

De sporen van hun verslaving zijn nog steeds op hun gezicht te lezen, maar hun doel is veranderd.

'Heroïne is de duivel zelf. Je gaat naar het koninkrijk Gods, dus de duivel zal je niet loslaten.'

'Jezus Christus is onze nicotine, Jezus Christus is onze drug!'

'Ze doen alsof ze tot God bidden en alles, maar ze willen alleen maar geld', zegt Charles.

De zwarte Jackson balt zijn vuist en stapt op het blanke mannetje af. 'Jezus heeft je lief.'