De nieuwe filmsterren

Jonge sterren hebben de glamourheerschappij in Nederland overgenomen, bleek op het vannacht afgesloten Filmfestival in Utrecht. Dana Linssen over het nieuw Hollands Hollywood.

Het Nederlands Film Festival wijdde afgelopen week een speciaal retrospectief aan een nieuwe generatie acteertalent, geboren rond 1972, het magische jaar van Turks fruit. Dat is de film waarvoor Paul Verhoeven Monique van de Ven van de toneelschool plukte. Hij beloofde een ster van haar te maken. De nieuwe gezichten van het witte doek vormen een bont gezelschap van tv-babes, soapies, acterende bn'ers, koninginnen van de onafhankelijke cinema en filmende theateracteurs. Kim van Kooten, Nadja Hüpscher, Halina Reijn, Katja Schuurman, Carice van Houten, Daan Schuurmans, Jacob Derwig, Fedja van Huêt, Frank Lammers, de dj-ende Johnny de Mol jr., Egbert Jan Weeber en Roeland Fernhout, ze kennen elkaar allemaal, zijn bevriend, (niet meer) verliefd of collega's. Van enige animositeit tussen de van de straat geplukte ontdekkingen en acteurs met vier jaar toneelschool achter de rug is `on the record' geen sprake. ,,Er zijn goede acteurs en slechte acteurs en er zijn acteurs'', aldus Egbert Jan Weeber, hoofdrolspeler van Oesters van Nam Kee. Als ze na afloop van een aan hen gewijde acteursconferentie het podium beklimmen voor een groepsportret, lijkt het wel een reclamefoto voor de nieuwste grunge- en skatersmode. Veel verwassen zwart, jekkies en jasjes, leuke shirtjes, puinkruinen en troepcoupes. Partyfotografen zoeken een bekend gezicht. Waar zijn het kant en het satijn, de blote schouders en de juwelen van strass en klatergoud?

DE SOAP-FILM OVERSTAP

Katja en Georgina zijn er niet, de soapsterren uit de Joop van den Ende-stal, die zo beroemd zijn dat ze alleen nog maar een voornaam nodig hebben. Sinds zij de stap maakten van televisiescherm naar filmdoek in films als Costa!, Oesters van Nam Kee en straks Volle maan, is het pas echt gedaan met de jarenlange glamourheerschappij van Monique van de Ven, Renée Soutendijk en Jeroen Krabbé. Duizenden prinsen en prinsesjes staan te trappelen om het over te nemen. De Nederlandse filmwereld gaat voorlopig nog wat onwennig om met deze plotselinge eruptie van Hollywood-denken. Een ster worden is in Nederland nog niet zo eenvoudig. Sterren? Eigenlijk praat je er niet over. Bekendheid is ordinair en dan is er nog dat oer-Hollandse gedoe met het maaiveld.

Maar waarom eigenlijk? Waarom zou je wel mogen dromen van Johnny Depp of Mike Meyers en niet van iemand die je - dichtbij maar o zo ver weg – op straat tegen zou kunnen komen? Van Nederlandse sterren verlangen we opeens dat ze zich gewoon gedragen. En dan nog kijken we met afgunst en afschuw, want het is nooit gewoon genoeg. Het wordt tijd om eens toe te geven dat het spannend is om iemand op straat te zien om wie je net in de bioscoop hebt zitten huilen of lachen. Natuurlijk wordt dit alles nog gecompliceerd doordat het vooral de televisie is die bekendheid genereert. En ook televisie is nog steeds niet helemaal sjiek. Katja en Georgina werden jarenlang elke dag op prime time bekeken door miljoenen tieners. Diezelfde tieners die in groten getale afkwamen op Costa! en, in aanzienlijke mindere mate, Oesters van Nam Kee.

Maar wie kwamen er kijken naar Halina, Manja en Maria? Wie? Ja precies, de actrices die vorig jaar de hoofdrollen speelden in Îles flottantes van Nanouk Leopold (1968). Een film voor de Ally McBeal-doelgroep, die op veel buitenlandse filmfestivals te zien was, maar hier in Nederland nauwelijks meer bezoekers trok dan het geboortejaar van de regisseuse.

In de festivalkrant van het afgelopen Nederlands Film Festival beschrijft acteur Jacob Derwig een droom. Ergens in de verre toekomst, het jaar 2222 om precies te zijn, staat er op een avond een limousine bij hem voor de deur. Als hoofdrolspeler wordt hij opgehaald voor de première van een een ,,hoogdrempelige, ontoegankelijke film van een eigenzinnige regisseur''. De menigte joelt, het publiek smeekt om handtekeningen. Derwigs droom heeft inmiddels een stuk meer actualiteitswaarde gekregen. De jonge acteur won afgelopen nacht een Gouden Kalf voor de Beste Acteur voor zijn rol in het overigens zeer publieksvriendelijke Zus & zo van regisseuse Paula van der Oest.

Het is niet verwonderlijk dat de jonge, uit het theater afkomstige acteur zich in zijn tussen wensdroom en nachtmerrie laverende column uitspreekt over het sterrendom. Want de relatie tussen publiek en ster is een bijzondere. Sterren zijn alomtegenwoordig, tegenwoordig niet meer alleen aan de hemel van Hollywood, maar ook in de beeldende kunst, literatuur en politiek. Al laat niemand zich zo goed bekijken als de acteur op het filmdoek. Elk rimpeltje, elk spottend lachje, elke steelse blik lijkt voor jouw ogen alleen te worden openbaard. Gedurende de negentig minuten durende betovering ben jij alleen met hen in een donkere ruimte. Intiemer kan niet. We identificeren ze met hun rollen, rollen waarmee wij ons dan weer identificeren en smeden zo een geheime band. Niet voor niets heet sterrenverliefdheid een guilty pleasure, een stiekem genot. Wie kijkt er ooit zo lang en zo goed naar zijn vrienden?

PRINSESSENJURK

Actrice Halina Reijn is afkomstig van Toneelgroep De Trust en was behalve in Îles flottantes ook te zien in Zus & zo. Dat is dezelfde film waarvan de marketingexpert van het Nederlands Fonds voor de Film zei: ,,Haal die actrices maar van het affiche. Die kent toch niemand.'' Reijn voelt de druk van de televisie wel als het om roem, beroemdheid en vooral `bankability' gaat. Ze deed auditie voor Volle maan, de Nederlandse film die binnenkort in première gaat, maar zag de rol voor haar neus naar een kredietwaardiger concurrente gaan. ,,Dat was wel even slikken.'' Maar ze is optimistisch: ,,Er is zo weinig werk dat je bij wijze van spreken geld toe zou willen geven om in een speelfilm te staan. Wat je ziet gebeuren is dat speelfilms steeds meer worden gefinancierd op de naamsbekendheid van de hoofdrolspelers. Wie de meeste bezoekers trekt krijgt de rol. Je kan nog wel zo je best doen tijdens een auditie, maar het helpt niet. Daarom moet je naamsbekendheid voor jezelf genereren.''

Inmiddels stond Reijn model voor wintermode in Elsevier en wordt ze volgende maand door Elle geïnterviewd samen met Carice van Houten (afgelopen nacht winnaar van een Gouden Kalf voor haar rol in Minoes). ,,Dan gaan we in prinsessenjurken en met kroontjes op de foto'', zegt Reijn. ,,Dat glamouraspect spreekt mij wel aan. Ik ben een meisje. Ik houd van jurkjes. Toen ik als zesjarige de musical Annie zag wist ik dat ik een ster wilde worden.''

Roeland Fernhout (ZUSJE, Baby Blue)realiseert zich dat Toneelgroep Amsterdam hem inzet voor reclamecampagnes ,,omdat ik dat goed kan'', en daarenboven: ,,het hoort gewoon bij je werk''. Poseren voor winterkleren is dus een onderdeel van zijn werk, maar hij stoort zich wel aan het soort vragen dat hij in de populaire pers moet beantwoorden: ,,Ze zijn maar in twee dingen geïnteresseerd: met wie ik slaap en hoe het is om seksscènes te doen.''

Maar hoever ga je? Collega Frank Lammers (Wilde mossels, De enclave) spreekt zijn afschuw uit over 28 pagina's blote actrices – onder wie Georgina Verbaan en Ellen ten Damme – in mannenblad FHM. Dichter-acteur Ramsey Nasr (De enclave) vertelt hoe hij op weg naar een voorstelling van Theseus het stemgeluid van hoofdrolspeler Hans Kesting die ,,rookworst en Libresse'' aanprijst maar niet uit zijn hoofd kon bannen. Oesters-ster Egbert – Eggie – Jan Weeber vindt dat ,,als je bezig bent met televisiespelletjes om je carrière te redden, dan kun je maar beter stoppen''. Ondertussen heeft het Nederlands Fonds voor de Film, hetzelfde dat acteurs van affiches bant, een onderzoek laten uitvoeren naar de Nederlandse film. Een van de conclusies: het publiek wil Nederlandse films met Nederlandse sterren.

Maar hebben Nederlandse sterren dan ook niet wat meer glamour nodig? Desnoods `glamour op klompen', zoals Katja Schuurman het ooit in Leven &cetera; omschreef? Op vergelijkbare buitenlandse filmfestivals komt de hele cast 's middags al in avondjurk naar de première van hun film, wordt voor elke plaatselijke beroemdheid geapplaudisseerd, zijn rode lopers uitgerold, straten afgezet door politiemannen met fluitjes en rijden limousines niet alleen in dromen af en aan. Maar daar vindt zelfs glamourspecialist bij uitstek, filmjournalist René Mioch ons te nuchter voor: ,,Kom op zeg! Stel je voor dat de sterren hier net zoals Sharon Stone in Cannes zouden gaan poseren voor de fotografen, zouden we dat dan niet een beetje overdreven vinden?''

,,Hoeveel sterren kun je hebben?'', vraagt Roeland Fernhout zich af. Bovendien: ,,er zijn nog andere publieken dan het grote publiek.'' Fernhout is een van de weinigen die op een Utrechts terras door een groepje filmfans wordt herkend en op de foto gezet. Het is vlak voordat de cast van de nieuwe reeks afleveringen van de Costa!-televisieserie het terras betreedt voor een signeersessie. Dat is nog steeds een wereld van verschil, want ja, daarvoor staan de drommen schoolmeisjes met handtekeningenboekjes braaf te wachten. De zongebruinde tv-babes met blote buikjes poseren getraind voor hun wegwerpcameraatjes. Deze sterren zijn nieuwer dan nieuw.

Katja Schuurman weet dat je te laat moet komen. En pas kussen met je nieuwe vriendje Eggie, als societyfotograaf Joop van Tellingen door zijn lens kijkt. Zij wordt dan ook later op de middag uitverkoren als een van de winnaars van de Filmfocus Award voor meest populaire nieuwe Nederlandse filmster. Samen met Daan Schuurmans (Costa!), die verstek laat gaan bij uitreiking en fotoshoot. Hij weet dat, hoe spannend het ook kan zijn om Katja echt over de Oude Gracht te zien lopen, haar motorhelm bungelend aan haar arm zou ze weer te hard gereden hebben? er nog een manier is om beroemd te worden: onbereikbaar zijn.

    • Dana Linssen