De hand van succescoach Van Marwijk

Feyenoord, morgenmiddag tegenstander van Ajax, speelt volgens de neutrale toeschouwer momenteel het beste voetbal van Nederland. Bert van Marwijk (50) is het brein achter het verzorgde positiespel. Een portret van een succestrainer.

De klassiekers tussen Ajax en Feyenoord zijn sinds de jaren zestig een krachtmeting tussen het artistieke spel van de Amsterdammers en het werkvoetbal van de Rotterdammers. Het gebrek aan lokale helden was op het veld niet zichtbaar. Het vreemdelingenlegioen van Ajax liet nog steeds de techniek prevaleren. De import van Feyenoord bleef de mouwen opstropen. Dit seizoen is een kentering zichtbaar. In de Kuip wordt mooier gespeeld dan in de Arena. Met dank aan een trainer die in de jaren zeventig een flegmatieke linksbuiten was en in de jaren tachtig een stijlvolle libero.

Bert van Marwijk is de succesvolle coach van Feyenoord. Hij hielp de stadionclub vorig seizoen aan de UEFA Cup. Het vertoonde spel was toen nog ondergeschikt aan de resultaten. Dit seizoen heeft Feyenoord al een paar steken laten vallen, maar de manier van spelen dwingt respect af. De hand van de trainer is zichtbaar. Hij laat zijn elftal herkenbaar, aanvallend combinatievoetbal spelen. Slidings en de tackles worden schaarser.

Feyenoord speelt als in de jaren vijftig, toen de havenarbeiders zich nog niet konden vereenzelvigen met de vedetten op het veld. Bij het aanschouwen van het veredelde zaalvoetbal krijg je bijna heimwee naar een onvervalste charge van John de Wolf of Henk Fräser, twee mannetjesputters uit de jaren negentig. Ze zouden niet misstaan in de wankele defensie van het huidige Feyenoord.

Dick van de Polder is gepensioneerd als voetbalverslaggever van het Rotterdams Dagblad. Hij is nu als commentator bij Radio Rijnmond. Zijn kritische vragen en deskundige analyses dwingen respect af. De oud-speler van Excelsior heeft een genuanceerde mening over het spel van Feyenoord en zijn twijfels over de trainer. ,,Van Marwijk staat voorlopig op de derde plaats in de eredivisie'', refereert Van de Polder aan het ,,zogenaamde droomvoetbal uit de beginjaren zestig, toen de Kuip volstroomde maar Feyenoord ook nooit kampioen werd''. Van de Polder is ,,niet zo'n bewonderaar'' van de trainer die door zijn spelers wordt geprezen om zijn oefenstof en zijn rustige manier van coachen.

,,Van Marwijk is een correcte vent, een sieraad voor het voetbal. Maar laten we eerlijk zijn: hij heeft meer geleerd van Feyenoord dan andersom. Rotterdam is een grote stad voor een jongen uit de provincie. Daarom vond ik het nogal overdreven dat hij is genomineerd voor de uitverkiezing van Europees trainer van het jaar. Van Marwijk staat niet echt boven de groep. Als speler keek hij ook altijd de kat uit de boom. Dat heeft hij ooit van zichzelf geroepen, las ik laatst in mijn archief op zolder.''

De scepticus Van de Polder vervolgt: ,,Vorig jaar liet het voetbal veel te wensen over, maar won Feyenoord de UEFA Cup dankzij de vrije trappen van Pierre van Hooijdonk. Het huidige elftal heeft meer flair, meer brille. De attractiviteit is groter. De mensen weten klasse te onderscheiden van vechtlust. Vergis je niet in het Rotterdamse legioen. Dat heeft er meer verstand van dan de gemiddelde journalist.''

Van de Polder ziet Feyenoord ,,nog geen kampioen worden''. Hij waakt voor euforie. ,,Je moet die gasten niet bij voorbaat de hemel in prijzen. Ze spelen twintig minuten uitstekend, geen hele wedstrijd. Van Marwijk maakt nog te weinig gebruik van het minderwaardigheidscomplex dat de tegenstander heeft als hij de Kuip betreedt. Erop en erover, vanaf de eerste minuut. In het begin zat hij zo rustig in de dug-out. Ik zie hem nu gelukkig meer langs de lijn staan. Een ding is zeker: hij heeft er in twee jaar een hoop grijze haren bij gekregen.''

Dick Koekie Voorn is al 24 jaar hulptrainer bij Fortuna Sittard. Hij is naar eigen zeggen de langst zittende assistent-coach in het betaalde voetbal. Hij leerde Van Marwijk kennen toen die als trainer van amateurclub Meerssen stage kwam lopen bij Fortuna. Ze raakten bevriend. Mocht Van Marwijk in de nabije toekomst naar een buitenlandse club vertrekken, dan neemt hij Voorn als assistent. Afspraak is afspraak.

,,We bellen elkaar bijna dagelijks'', vertelt Voorn. ,,Ik heb Bert gepusht om een profclub te gaan trainen. Hij had een sportzaak en was tevreden bij de amateurs. Hij had veel meer in zijn mars, maar moest door anderen overtuigd worden. Hij heeft een natuurlijk overwicht op de spelers. Hij blijft onder alle omstandigheden de rust zelve. Al moeten we niet vergeten dat hij vorig seizoen nog flink onder druk stond. Bert snapt als geen ander dat hij niet tien keer achter elkaar mag verliezen. Zonder gekheid: ik zie hem nog wel eens bondscoach worden.''

Volgens Voorn gaat Van Marwijk in het voetbal van een vast stramien uit. ,,Hij raakt bij een achterstand niet snel in paniek. Zo geeft hij de spelers enorm veel vertrouwen. Zelfs iemand als Robin van Persie, die hij vorige maand tijdelijk uit de selectie heeft gezet, laat hij niet zomaar vallen. Hij gaf hem deze week voor zijn invalbeurt tegen Dinamo Kiev een aai over de bol. Typisch Bert. Hij is in al die jaren geen steek veranderd.''

Voorn roemt de oefenstof van zijn voormalige leerling. ,,De training is heilig. Herhalen, herhalen, herhalen. Hij laat elk elftal vooruit verdedigen om zo meer druk te zetten. Hij houdt zeker niet van schoppers. Hij heeft als speler een hoop tikken gekregen die zijn carrière hebben aangetast. Hij hoort de mening van de belangrijkste spelers en praat veel met ze. Als trainer heeft hij daar alleen maar profijt van. Vergeet niet: de huidige generatie laat zich niet alles zeggen. Hij vindt zich zeker geen almachtige God. Het is verdorie snel gegaan met Bert. Zes jaar geleden zat hij nog bij Meerssen.''

Kees van Wonderen is sinds 1996 speler van Feyenoord. Eerst als middenvelder, later als centrale verdediger. Hij miste onder leiding van de vorige trainers Arie Haan en Leo Beenhakker de spelvreugde bij Feyenoord. Van Marwijk heeft volgens Van Wonderen ,,het plezier in het voetbal teruggebracht''. De speler raakt steeds enthousiaster over de coach.

,,In het begin had Van Marwijk het verschrikkelijk moeilijk'', weet Van Wonderen. ,,Er kwam toen veel op hem af. Het eerste jaar had hij veel geblesseerde spelers. Vorig seizoen, toen de prestaties nog tegenvielen, heeft hij zichtbaar onder de kritiek geleden. Door het winnen van de UEFA Cup is een last van hem af gevallen. Hij is nu heel ontspannen en altijd in voor een geintje. Je kunt hem dollen en hij dolt jou. Hij is helemaal niet autoritair, maar hij durft wel impopulaire maatregelen te nemen, zoals met het wegsturen van Robin van Persie. Hij staat open voor discussie, maar je moet niet de kantjes er van af lopen.''

Van Wonderen roemt de rechtlijnige aanpak van de trainer. ,,Hij speelt bijna altijd hetzelfde. In twee jaar tijd heeft twee keer een andere tactiek toegepast. Hij legt dezelfde accenten, waardoor we veel vertrouwen krijgen. Nadeel is dat de tegenstander zich zo makkelijker kan instellen op Feyenoord. We moeten oppassen dat het niet te voorspelbaar wordt.''