Uitvinders

Het nationaliteitenvraagstuk wordt actueel en zelfs bedreigend tijdens een discussie over de herkomst van een bepaalde sport. De Engelsen claimen zo'n beetje alles uitgevonden te hebben als het zich op een veld afspeelt. Maar omdat de geschiedenis van veel sporten onbekend is of niet rechtlijnig geëvolueerd, zijn heel veel conclusies mogelijk. Voor mij is het daarom helder dat een groot deel van de moderne sport in Nederland is geboren.

Biljarten is een mooi voorbeeld. Fransen en Engelsen zijn het over de oorsprong heftig oneens. Lodewijk XI zou in de vijftiende eeuw de eerste zijn geweest die een keutje legde. De eeuwen daarna werd dit in Frankrijk een populaire bezigheid die ook naar Engeland overwoei. Maar het woord `overwaaien' valt heel slecht in het Britse rijk, omdat ze er daar behoorlijk zeker van zijn het biljarten zelf te hebben ontwikkeld. Het is een feit dat de huidige biljarttafel door de Brit John Thurston is ontwikkeld. En daarmee willen de Britten hun gelijk halen. De gedachte dat één bezigheid zich in verschillende landen kan ontwikkelen, is zelfs in het huidige Europa moeilijk te aanvaarden. Wat op zich niets uitmaakt, want het echte begin van biljart lag hier, in Nederland. Net als dat van golf, om maar eens wat te noemen. Het kolven is de moeder van deze sporten.

Al in bronnen uit de veertiende eeuw vinden we voor het eerst beschrijvingen van dit oud-Hollandse balspel. Er is een baan, een slagstok, wat paaltjes in de grond en een bal die in de richting van de stokken wordt geslagen. Het doet meteen denken aan de sporten die hierboven staan als `stiekem-Nederlands', op de vermelding na dat men destijds zelfs op kerkhoven speelde. De buiten-variant evolueerde naar golf, hoe jammer ze dat in Schotland ook vinden. Kolven en golfen, kan het nog duidelijker? De binnen-variant kennenwe nu als biljart, waarbij de stokjes zijn verdwenen en het veld uiteindelijk een tafel werd.

En waarom zou het hockey en ijshockey daar ook niet weer een product van zijn, waarbij de paaltjes een overspanning kregen die als doel werd gebruikt? Biljarthistorici hebben namelijk ontdekt dat de keu, die toen nog niet zo heette, op een hockeystick leek. Al deze conclusies zijn niet het product van mijn fantasie, maar breed aanvaard onder sporthistorici.

Maar zoals ik al schreef is er veel onbekend uit die tijd. En om alles Nederlands te noemen, klopt ook niet. Een half millennium geleden bestonder Nederland nog niet. Verder lijkt het slagwapen van lacrosse, dat van de Indianen komt, ook op een hockeystick. De geschiedenis heeft zich vanaf verschillende continenten versmolten tot wat we nu kennen, waarbij we best mogen weten dat Nederland belangrijker is geweest dan we dachten.

jurryt@xs4all.nl

    • Jurryt van de Vooren