Schok door pleidooi Plavšic

Biljana Plavšic heeft gedeeltelijk schuld bekend voor het Joegoslavië-tribunaal; in ruil daarvoor vervielen andere aanklachten. De `vrouwen van Srebrenica' en medewerkers van het VN-hof reageren onthutst.

Biljana Plavšic – een broze oude vrouw, gekleed in een pastelkleurig mantelpakje – deed woensdag via een videoverbinding haar schuldbekentenis. Richard May, rechter bij het Joegoslavië-tribunaal, las in de rechtszaal in Den Haag het derde onderdeel (vervolging) van de aanklacht tegen de ex-presidente van de Servische Republiek in Bosnië voor. Daarin wordt de etnische zuivering beschreven door Serviërs jegens Kroaten en moslims tijdens de oorlog in Bosnië (1992-1995). Volgens de aanklacht heeft Plavšic (van huis uit biologe) die etnische zuiveringen gepland met onder meer Radovan Karadzic, politiek leider was van de Bosnische Serviërs en haar voorganger als president van de Servische Republiek. Karadzic is door het tribunaal aangeklaagd, maar nog steeds voortvluchtig.

Plavšic zei begin vorig jaar nog dat ze onschuldig was. Ze was door openbaar aanklager Carla Del Ponte aangeklaagd voor oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid en genocide. Woensdag bekende de 72-jarige vrouw alleen op het punt vervolging schuld: ,,I plead guilty.''

,,Het is niet geen schuldbekentenis gemeten naar Nederlandse maatstaven'', waarschuwt de Leidse hoogleraar Hans Nijboer. Hij is gespecialiseerd in het vergelijken van de verschillende rechtssystemen. Het VN-tribunaal volgt het Angelsaksische common-law-systeem. ,,De guilty-plea van Plavšic is geen klassieke bekentenis, maar een proceshouding. Plavšic zegt eigenlijk: ik verweer mij niet verder.''

Maar opmerkelijk is het wel. Plavšic was vorig jaar vrijwillig naar Den Haag gekomen omdat dat, zei ze, ,,de enige plaats is waar ik kan bewijzen dat ik niet schuldig ben''.

Toen het nog oorlog was in Bosnië zei Plavšic, op dat moment vice-president van de Servische Republiek, dat etnische zuivering geen oorlogsmisdaad was, maar ,,een natuurlijk fenomeen''. De beruchte Servische militieleider Arkan was volgens haar ook geen misdadiger, maar een ,,groot patriot''. Haar standpunten waren zo uitgesproken dat Mira Markovic, de vrouw van Slobodan Miloševic, haar de ,,vrouwelijke Mengele'' noemde.

In ruil voor Plavšic' schuldbekentenis op één punt laten de aanklagers alle zeven andere punten van de tenlastelegging vallen, waaronder genocide, de zwaarst mogelijke aanklacht. ,,Absurd'', vonden medewerkers van het VN-tribunaal in Den Haag. De `vrouwen van Srebrenica' hebben al een protestbrief gestuurd naar hoofdaanklager Carla Del Ponte, ,,en ik geef ze groot gelijk'' zeggen assistenten van de tribunaalrechters. ,,Dat de aanklacht van genocide zo makkelijk van tafel gaat, is een belediging voor het tribunaal.''

Als verklaring geven de medewerkers van het tribunaal, die anoniem willen blijven, dat de aanklagers wellicht hun hand hebben overspeeld. ,,Misschien is genocide in het geval van Plavšic moeilijk te bewijzen.'' En het scheelt de aanklagers veel tijd. ,,Het bureau van Del Ponte wint hiermee een half tot driekwart jaar, want dat is ongeveer de periode die Plavšic in de rechtszaal zou hebben moeten doorbrengen.''

De aanklagers Mark Harmon en Alan Tieger hebben op 14 september een akkoord gesloten over de schuldbekentenis met Plavšic' advocaten Robert Pavich en Eugene O'Sullivan. Daarin is niets geregeld over haar optreden als getuige in andere processen bij het VN-tribunaal.

Er wordt al enige tijd gespeculeerd over een optreden van Plavšic als getuige in het proces tegen de Joegoslavische oud-president Slobodan Miloševic (die het indertijd nooit goed met haar heeft kunnen vinden). Door Plavšic' advocaten en Florence Hartmann, woordvoerder van Carla Del Ponte, werd dit stellig ontkend. O'Sullivan sprak van ,,een persoonlijke schuldbekentenis''. O'Sullivan: ,,Zij hoopt dat haar volk hierdoor het bloedvergieten van het afgelopen decennium achter zich kan laten en zich met zijn buren kan verzoenen.''

De ontkenning dat er een afspraak zou zijn gemaakt ,,hoort bij de posities'', zegt professor Nijboer. ,,Ik kan mij niet voorstellen dat Plavšic níet als getuige zal gaan optreden.''

    • Petra de Koning
    • Cees Banning