Schaken tegen de beste software van de planeet

In Bahrein neemt Vladimir Kramnik het vanaf vandaag op tegen een schaakcomputer. De schaker heeft al menselijke trekjes bespeurd bij Deep Fritz.

Vladimir Kramnik heeft lang moeten wachten op zijn match tegen de computer Deep Fritz. Het zou eerst vorig jaar gebeuren, maar toen kwam de oorlog in Afghanistan er tussen. De partij wordt gespeeld in Bahrein, een klein eilandengroepje in de Perzische Golf waar een belangrijke Amerikaanse militaire basis is, en vorig jaar had men daar andere prioriteiten dan een schaakmatch tussen mens en computer.

Begin dit jaar was er weer een ander bezwaar, maar nu is het dan eindelijk zover. Vandaag spelen Kramnik en Deep Fritz in Manama, de hoofdstad van Bahrein, de eerste partij van een match van acht partijen die trots wordt aangekondigd met de leuze Brains in Bahrain.

Nadat hij Kasparov in 2000 onttroonde als `wereldkampioen van het klassieke schaak' heeft Kramnik allerlei interessante toernooien afgezegd met het argument dat hij zich moest voorbereiden op de match tegen de computer. Misschien was het het wachten waard. Kramnik krijgt een miljoen dollar als hij wint en als hij verliest nog steeds 700.000 dollar. Een nederlaag van Kramnik is overigens zeer onwaarschijnlijk.

Als een mens tegen een computer schaakt loeien de reclameteksten. Er wordt geschreven over `de wraak van het menselijk ras' en dat slaat op de nederlaag die Gari Kasparov in 1997 in New York leed tegen de computer Deep Blue.

In die match speelde Kasparov als een dronken matroos. Eén keer gaf hij op in remisestand en in de laatste partij maakte hij na vijf minuten spelen in een stelling die hij op zijn duimpje kende de beslissende fout, omdat hij dacht dat Deep Blue dat niet zou beseffen. De computer besefte het wel en sloeg hard toe. Ondanks het gestuntel van Kasparov was de wereld er van overtuigd dat de schaakcomputer definitief had gewonnen van de mens.

Hoe sterk is Kramniks tegenstander Deep Fritz vergeleken met Deep Blue, Kasparovs tegenstander van 1997? Deep Blue bestaat niet meer. Het was niet alleen een schaakprogramma, maar ook `hardware', een groot materieel object dat geheel op schaken was ingesteld.

Het computerprogramma van Deep Blue zal nog wel ergens zijn, maar de imposante schaakcomputer zelf is door IBM onmiddellijk na de overwinning op Kasparov ontmanteld, volgens het devies take the money and run. Men had er geen behoefte aan om na de overwinning ook nog nederlagen te lijden en de betrouwbaarste manier om dat te voorkomen was het vernietigen van Deep Blue.

Deep Fritz daarentegen is een programma dat in principe op elke huiscomputer gezet kan worden. Het is nog niet in de handel, maar dat komt nog wel. In Bahrein loopt het op een machine met acht met elkaar verbonden Pentium processors en dat is iets dat de meeste huisschakers zich niet kunnen permitteren.

Deep Blue rekende ongeveer honderd keer zo snel als Deep Fritz, wat in de praktijk kan betekenen dat hij één zet verder zou kunnen zien. Dat zou goedgemaakt kunnen worden door een intelligenter programma en er valt aan te nemen dat de geestelijke vader van de Fritzprogramma's, de Nederlandse programmeur Frans Morsch, daar inderdaad voor heeft gezorgd.

Kramnik zei dat hij de partijen die Kasparov en Deep Blue in 1997 speelden aan Deep Fritz had voorgelegd en dat die vaak betere zetten deed dan Deep Blue had gedaan. Volgens Kramnik is Deep Fritz veel sterker, maar hij is natuurlijk niet helemaal onbevooroordeeld.

Kramnik kon de tegenstander die hij nu in Bahrein gaat bestrijden de afgelopen maand thuis in de cd rom-drive van zijn eigen computer steken om al zijn eigenaardigheden te bestuderen. Dat voordeel had Kasparov in 1997 niet. Deep Blue kende alle partijen van Kasparov, maar Kasparov kende er niet één van de laatste versie van Deep Blue. Onder schakers en onder computerprogrammeurs is er voor zover ik weet niemand die denkt dat de computer in Bahrein een kans heeft tegen Kramnik.

In de retoriek die bij zo'n evement past lijkt Kramnik een voorbeeld te hebben genomen aan zijn voorganger Kasparov. Hij sprak woensdag tijdens de openingsceremonie in Manama over ,,de beste software van de planeet'' waar hij tegen op moest boksen. Net als Kasparov, die het ook altijd had over de beste dit en dat ,,van de planeet''.

En eerder had Kramnik al gezegd dat hij menselijke trekjes meende op te merken bij Deep Fritz. Ook weer net als Kasparov, die er zelfs een speciaal gebaar voor had: ,,Ik meende een zweem van menselijke intelligentie te ruiken.'' Dan hield Kasparov een hand voor zijn neus, alsof hij een snuifje artificiële intelligentie binnenhaalde, op elke persconferentie opnieuw en steeds even spontaan.

    • Hans Ree