Niet langer doodstraf voor Öcalan

Een Turks staatsveiligheidshof in Ankara heeft de doodstraf van de Koerdische leider Abdullah Öcalan gisteren omgezet in levenslang.

Hierdoor staat vast dat Turkije de leider van de Koerdische Arbeiderspartij (PKK) niet zal executeren. Het hof bepaalde overigens tegelijkertijd dat Öcalan geen recht heeft op amnestie en tot het einde van zijn leven zijn dagen in de gevangenis zal moeten slijten.

De uitspraak vloeit voort uit de ingrijpende wetshervormingen die Turkije begin augustus doorvoerde. Onderdeel van dat pakket was afschaffing van de doodstraf. Met het pakket hoopt Turkije de Europese Unie ertoe te brengen Ankara dit jaar nog een datum te geven voor het begin van formele onderhandelingen over toetreding. Vandaag lekte overigens uit dat de Europese Commissie adviseert Turkije geen datum te geven.

De Europese Unie reageerde gisteren direct positief op de omzetting van Öcalans doodstraf. Zo zei de Eurocommissaris verantwoordelijk voor de uitbreiding, Verheugen, dat hij het vonnis ,,verwelkomde''.

Het hof maakt met zijn uitspraak een definitief einde aan de discussie die woedde sinds Öcalan in het voorjaar van 1999 door Turkse commando's uit Kenia naar Turkije werd teruggebracht. Veel Turken achten hem verantwoordelijk voor de dood van zo'n 30.000 mensen sinds de jaren tachtig, toen de PKK haar strijd voor Koerdische onafhankelijkheid begon, in Zuidoost-Turkije. Tijdens het proces tegen Öcalan eisten met name de nabestaanden van het Turkse deel van de slachtoffers dat de PKK-leider direct zou worden opgeknoopt. Anderen waren daarop tegen omdat het van Öcalan een martelaar zou maken. De uitspraak betekent overigens niet dat het laatste woord over Öcalan is gezegd. Nog steeds loopt in Straatsburg bij het Europese Hof voor de Rechten van de Mens een aantal procedures tegen zijn veroordeling. Dat de PKK-leider de doodstraf kreeg, is maar een van de punten die zijn advocaten daar aangekaart hebben. Zo hebben zij ook bezwaar aangetekend tegen het feit dat zijn advocaten bij het proces niet ongestoord, zonder de aanwezigheid van gevangenispersoneel, met hun cliënt konden praten.

De rustige reactie, gisteren, op de omzetting van de doodstraf van Öcalan geeft aan hoezeer de stemming in Turkije de afgelopen jaren is veranderd en hoezeer de angel uit het `Koerdische' probleem is verdwenen. In het zuidoosten wordt nauwelijks meer gevochten tussen het leger en Koerdische rebellen en op veel plaatsen is de noodtoestand niet meer van kracht. Daarnaast zien veel Koerden de gewapende strijd niet meer als het juiste middel om voor hun rechten op te komen. Veeleer vestigen zij hun hoop op lidmaatschap van de Europese Unie, die belang hecht aan de culturele rechten van minderheden. Het hervormingspakket van augustus bepaalde ook dat taalles in het Koerdisch mag en opende de weg naar televisieuitzendingen in die taal.

Dat betekent niet dat velen Öcalan niet graag dood zouden willen hebben. Tijdens zijn proces liet de Turkse televisie vaak beelden zien van bloedverwanten van slachtoffers die zeiden Öcalan desnoods eigenhandig te zullen vermoorden. In Turkije wordt daarom vaak gezegd dat Öcalans veiligheid binnen de cel beter gegarandeerd is dan daarbuiten.