`Ik ben liever Serviër dan slim'

Bij de verkiezingen in Bosnië, zaterdag, stemmen veel Bosnische Serviërs (en veel Bosnische Kroaten trouwens ook) weer vooral op de nationalistische partijen.

Het is tien uur in de avond; de president van de Servische Republiek in Bosnië heeft honger. Desondanks heeft Mirko Šarovic tijd voor twee, oké, drie vragen. Het gebraden varken dat door de gang geurt, kan best even wachten. Zelfverzekerd geeft Šarovic antwoord; bij de verkiezingen zaterdag staan zijn sociaal-democraten op winst.

Ja, zegt hij, de Bosnische Serviërs blijven deel uitmaken van Bosnië, ook al heeft de Joegoslavische president Koštunica onlangs verklaard dat ze deel uitmaken van één grote Servische familie. ,,We begrijpen het hart van de president, maar hij deed zijn uitspraken in de hitte van het moment.'' Tegelijk moeten de Bosnische Serviërs hun eigen leger behouden. Moslims, Kroaten en Serviërs in één leger – de gedachte doet Šarovic' gezicht uit de plooi vallen.

Krap een half uur geleden heeft de president van de Servische Republiek de inwoners van Bijeljina toegesproken. De stad op de grens met Joegoslavië is een doorgangshuis voor smokkelaars en ander gespuis. Niet sinds kort: ze komt in 1446 voor het eerst in documenten voor, in een verslag van handelaar Bogica Bogmirovic, die er werd beroofd van 435 dukaten, twee paarden, een zilveren bord en zijn kleren. Door de eeuwen heen is Bijeljina niet veel veranderd.

Aan Bosnië doet de campagne van de Sociaal Democratische Partij (SDS) op het plein van Bijeljina niet denken; een buitenstaander waant zich eerder in Servië. Mannen zwaaien met Servische vlaggen, vrouwen groepen samen bij het monument voor de gevallen Servische soldaat. Uit de luidsprekers klinkt `Moedige Serviërs dansen rond Servië', het lijflied van de Servische voetbalclub Rode Ster.

Šarovic mag dan voorzichtig zijn met zijn uitspraken het internationale bestuur in Bosnië kijkt hem immers op de vingers –, zijn aanhangers zijn duidelijk. ,,De SDS staat voor de Servische belangen'', zegt de een. De oproep van de hoogste internationale vertegenwoordiger in Bosnië, Paddy Ashdown, om `slim' te stemmen leggen ze naast zich neer. ,,Ik ben liever Serviër dan slim'', zegt een ander. Niemand voelt zich Bosniër; aansluiting bij Servië is voor hen een zaak van de lange termijn. Tot die tijd stemmen ze op de nationalistische SDS.

De lokale SDS-leider Nikic is een populaire zanger van Servische liefdesliedjes. Hij is voor economische samenwerking met moslims en Kroaten uit de andere entiteit, de Moslim-Kroatische Federatie. ,,Maar dan moeten die moslims ook ons brood en onze groenten op hun tafel zetten.'' Over een eventuele aansluiting bij Servië laat hij zich niet uit. ,,Spiritueel gezien zijn we een onafscheidelijke familie.'' Daarna volgt een lofzang op de van oorlogsmisdaden verdachte Radovan Karadzic, oprichter van de SDS. De liefde die de zanger roemt in zijn volksliedjes, ,,heeft Karadzic ertoe gebracht alles op te geven om de vrede te bewaren''.

De geest van Karadzic waart nog altijd door de stad. In het museum hangt zijn portret, naast een foto van generaal Ratko Mladic, ook op de lijst van het Joegoslavië-tribunaal. `President tussen 1992 en 1995' luidt het opschrift bij Karadzic' foto bij een vergeelde vlag. De vitrinekasten in het midden van de zaal tonen pistolen, geweren, granaatwerpers. Tientallen foto's van omgekomen soldaten sieren de muren. De beheerster van het museum wordt er verdrietig van. Ze kent wel een dozijn van de mannen aan de muur.

Hoe de partij de Servische belangen behartigt, weet niemand precies. De sociaal-democraten wonnen de laatste verkiezingen, maar zij mochten na interventie van het geschrokken internationale bestuur premier noch ministers leveren. Zo schiep het internationale gezag een situatie waarbij de SDS achter de schermen aan de touwtjes trekt, zonder op haar daden te worden afgerekend. Enorme corruptie, hoge werkloosheid, politiek machtsmisbruik; de SDS kan de schuld op haar politieke tegenstanders afschuiven. Geen regeringsverantwoordelijkheid betekent méér stemmen.

In de internationale instituties mort men over deze gang van zaken. Misschien, zeggen sommigen, moet de SDS na deze verkiezingen in de regering plaatsnemen en dan maar hopen dat de partij flink op haar gezicht gaat.

Bij de Bosnische Kroaten ligt de situatie niet veel anders. Naar verwachting zullen zij ook op een nationalistische partij, de HDZ, stemmen, net als vorige keren. Zeven jaar na het vredesakkoord van Dayton is Bosnië nog altijd geen staat. De inwoners wonen naast, niet mèt elkaar, Serviërs in het oosten en noorden, moslims in het midden, Kroaten in het westen. Van verzoening is geen sprake.

,,Er is geen enkele serieuze stap genomen om de staat Bosnië te stichten'', aldus Branko Todorovic, voorzitter van de mensenrechtenorganisatie Helsinki Committee in Bijeljina. De internationale gemeenschap heeft de oude leiders op hun plaats laten zitten. Todorovic schetst een somber beeld: Bosnië heeft geen nieuwe politieke leiders, geen nieuwe politieke ideeën en de oude garde heeft de controle over de politie, de rechtbanken en andere delen van de maatschappij. De pogingen van de internationale gemeenschap om daar een einde aan te maken, zijn `niets meer dan een laagje schmink'.

De beheerster van het museum is ook somber. Ze sloft langs de portretten van de doden, een sjaal om haar schouders, want het museum heeft geen geld om de elektriciteitsrekening te betalen. Plotseling licht ze op; boven staan poppen met moslim-kleding aan. ,,Al die wapens en doden'', zegt ze. ,,Ik wil dat u iets moois ziet. Anders verlaat u Bijeljina met alleen maar slechte gedachten.''

    • Yaël Vinckx