De Waalse asfaltwereld

Sober, schril, grauw. Lees recensies van de speelfilms van de Belgische broers Dardenne en dit staat erin. Allemaal van toepassing hoor, maar doet het ertoe? Nee. Het gaat erom hoe de schrilte te ontstijgen. In hun twee veelbekroonde speelfilms La promesse (1996) en Rosetta (1999) proberen de broers dat te tonen en het resultaat is een vorm van geëngageerde cinema zoals je nog maar zelden ziet.

Toevallig worden vanavond beide films op tv vertoond. Het lijkt mij het beste om ze op te nemen en er niet meer dan één te zien. Het hart kan zich niet twee keer op een avond openen voor zulke weerbarstige personages als Igor en Rosetta. Igor, de trouwe zoon van een immorele vader. Rosetta, de ziedende dochter van een verslaafde moeder. Igor die zijn vader helpt bij het onderbrengen en uitbuiten van illegale vreemdelingen. Rosetta die zó graag een baantje wil dat ze er bijna iemand voor doodt.

Het zal geen toeval zijn dat de broers tot twee keer toe een kind op de rand van volwassenheid hebben genomen om de asfaltwereld van de Waalse steden te tonen. Groot genoeg om te weten, klein genoeg om ze hun verwarring niet aan te rekenen. Ze nemen het leven met de ernst die kinderen eigen is. Als Igor even een baby in zijn armen gedrukt krijgt, lacht hij hem niet toe, maar bekijkt hem zoals hij eerder die film naar een dode keek, onderzoekend.

Met zulke zorgvuldige details zitten beide films vol. Daarom is de betiteling `documentair', die je ook veel terugziet, niet terecht. Ze ligt voor de hand, de Dardennes hebben jarenlang documentaires gemaakt voor zij zich aan drama waagden. Maar de doelmatigheid van de fotografie is nadrukkelijk een vormkeuze die voortvloeit uit de inhoud. Als je een hard verhaal te vertellen hebt, waarom zou je dan mooie zonsondergangen als decor zoeken? Alles is doelbewust `echt' gemaakt om het effect te vergroten. Eén effect hebben de Dardennes zorgvuldig vermeden, de sentimentaliteit die altijd op de loer ligt bij films met kinderen. Deze kinderen verscheuren je hart, niet omdat ze zielig zijn, maar omdat je ziet dat ze ondanks alles nog zoveel liefde hebben.

La promesse (Jean-Pierre en Luc Dardenne, België/Frankrijk, 1996), Canvas, 23.45-1.15u. & Rosetta (1999), Ned.3, 23.55-1.28u.

    • Bas Blokker