Succes in strijd tegen malaria

Het onderzoek naar de tropische infectieziekte malaria heeft vandaag een historische mijlpaal bereikt. Wetenschappers hebben nu de complete volgorde bepaald van de genetische code van zowel de malariaparasiet Plasmodium falciparum als van de mug Anopheles gambiae, die de ziekte overbrengt.

In combinatie met het menselijk genoom, dat twee jaar geleden al werd opgehelderd, maakt dit de genetische grondslag van de `malaria-driehoek' compleet. De publicaties verschijnen vandaag en morgen zorgvuldig georkestreerd in het Britse Nature en het Amerikaanse Science.

Hoewel het genoom van de Plasmodium-parasiet tien keer kleiner is dan dat van de Anopheles-mug, was het veel lastiger te ontrafelen doordat zijn DNA veel gelijksoortige codes bevat. Daarom kostte het zes jaar voordat de volgorde van de 24 miljoen basenparen van de parasiet waren bepaald, terwijl de 278 miljoen basenparen van de mug er in nog geen twee jaar doorheen zijn gejaagd. Het genoom van de malariaparasiet omvat 5.300 genen, dat van de mug 14.000 genen.

Wereldwijd worden jaarlijks 300 miljoen mensen getroffen door malaria, voor het overgrote deel in tropisch Afrika. De ziekte veroorzaakt hevige koortsaanvallen en kan onbehandeld tot de dood leiden. Vooral baby's en peuters bezwijken aan de infectie, naar schatting 2.700 per dag. In totaal sterven jaarlijks ongeveer 2,5 miljoen mensen aan de ziekte. Afrika verliest volgens de Wereldgezondheidsorganisatie jaarlijks ten minste 12 miljard euro op het bruto binnenlands product.

Bestrijding van malaria wordt steeds vaker belemmerd door het ontstaan van resistentie, in de mug tegen bestrijdingsmiddelen en in de parasiet tegen geneesmiddelen. De ontrafeling van de genetische basis van malaria zal het onderzoek naar de moleculaire oorzaken van deze resistenties flink vooruithelpen. Ook kan de informatie inzicht verschaffen in de zwakke plekken waar mug of parasiet kunnen worden aangepakt.

Onderzoekers uit Nijmegen en Leiden hebben, in samenwerking met Deense collega's, op basis van de genetische informatie ruim honderd eiwitten aan het oppervlak van de parasiet geïdentificeerd, van belang voor de ontwikkeling van een malariavaccin.

Een definitieve oplossing voor het malariaprobleem is echter nog ver weg. Het grootste obstakel is dat het geld voor vaccin- of medicijnontwikkeling ontbreekt. De farmaceutische industrie ziet weinig brood in de bestrijding van malaria, dat voornamelijk een probleem is in het arme deel van de wereld.

Meer over malaria: zaterdag in de bijlage Wetenschap & Onderwijs