Samen zoeken naar ruigte rond Slot Loevestein

Om de natuur bij Slot Loevestein te redden slaan natuurbeschermers, watermanagers én kleiwinners de handen ineen. ,,Ons belang is een strategische voorraad klei, maar we werken graag mee aan een duurzame inrichting van Nederland.''

,,Het is nu nog egeltjesgedrag'', zegt Harry Boeschoten van Staatsbosbeheer, doelend op de ,,uiterst voorzichtige'' en ,,moeizame'' toenaderingspogingen tussen natuurbeschermers en bouwers bij de inrichting van Nederland. ,,Zij denken vaak dat wij er alleen maar op uit zijn om verstedelijking tegen te houden, en wij denken vaak dat ze alleen maar uit zijn op geld verdienen.''

Staatsbosbeheer is op zoek naar commerciële partners om enerzijds vooral in de dichtbevolkte gebieden van Nederland natuur veilig te stellen, en anderzijds bij bestaande uitbreidingsplannen aan te dringen op de aanleg van groen in en rondom de stad. Zo liggen er, vooral op instigatie van de nieuwe directeur van Staatsbosbeheer, Kees Vriesman, plannen voor een grootschalige ecologische verbindingszone tussen Oostvaardersplassen en Veluwe, die gelijktijdig met de uitbreiding van Almere gestalte moet krijgen en, iets priller, plannen om samen met bouwer Amstelland de Diemer Scheg bij Amsterdam te ontwikkelen tot een ecologisch verantwoord woongebied.

Vorige week kon Staatsbosbeheer voor het eerst een feestje vieren. Bij Slot Loevestein, op het meest westelijke puntje van Gelderland, waar de Waal en de Afgedamde Maas samenkomen, werd de samenwerking bezegeld tussen Staatsbosbeheer, Wereld Natuur Fonds, Dienst Landelijk Gebied, Rijkswaterstaat en een van de grootste kleiwinners van Nederland, Terca. Deze baksteenfabrikant heeft 38 hectare ontkleide grond in de uiterwaarden rond Slot Loevestein verkocht aan Staatsbosbeheer, voor 110.000 euro, in ruil waarvoor het op gronden elders in de uiterwaarden van Staatsbosbeheer klei mag winnen. ,,Ons belang is een strategische voorraad klei, maar we werken graag mee aan een duurzame inrichting van Nederland'', zegt directeur Bert Jan Koekoek van Terca. Ook bij de bouw van vijfduizend woningen in Hoogviet werkt het bedrijf samen met het Wereld Natuur Fonds: in ruil voor het gebruik van keramische bakstenen, gemaakt uit klei die uit de Maas wordt gewonnen, stort Terca een bedrag waarmee natuurgebieden worden ingericht bij de Rotterdamse deelgemeente.

De kleiwinners gaan anders dan voorheen ,,reliëfvolgend'' te werk, zodat er geen diepe vierkante kleiputten ontstaan en het natuurgebied zijn kenmerkende eigenschappen behoudt. Goed voor de flora en fauna. Uiteindelijk moet er rondom Loevestein een ,,dynamisch ecosysteem'' van 200 hectare ontstaan, een ,,ruigte'' zoals ook elders in het rivierengebied, vooral bij de Gelderse Poort bij Arnhem, waarin ooibossen en rivierduinen kunnen ontstaan, waar het proces van sedimentatie en erosie weer ongestoord kan plaatsvinden, en waar het aantal planten- en diersoorten zal toenemen. Er graast nu al een kudde Salers-runderen, wellicht komen er ooit edelherten en zelfs elanden bij.

Ook Rijkswaterstaat is tevreden over de deal met de kleiwinners bij Loevestein. Na het ontkleien komen de uiterwaarden ongeveer anderhalve meter lager te liggen, en dat draagt bij aan de bergingscapaciteit van de rivier. Sinds de wateroverlast in 1993 en 1995 lopen de belangen van natuurbeschermers en waterbeheerders in dit opzicht synchroon: het pleidooi van het Wereld Natuur Fonds om rivieren meer ruimte te geven en tot een natuurgebied te maken, is min of meer rijksbeleid geworden. Hein van Stokkom, hoofd water van de directie oost van Rijkswaterstaat: ,,We moeten leren leven met rivieren. En dat betekent het verlagen van uiterwaarden, maar ook het aanleggen van nevengeulen en het terugleggen van dijken.''

De verleiding is groot om publiek-private samenwerking te zien als alternatief voor het rijksnatuurbeleid. Het kabinet-Balkenende kondigde onlangs aan het budget voor de aankoop van natuurgebieden in Nederland te halveren. ,,Een dramatisch besluit'', aldus Harry Boeschoten, hoofd van het stafbureau van Staatsbosbeheer. Publiek-private samenwerking zal volgens hem ,,nooit genoeg'' zijn om de doelstellingen van het natuurbeleid te kunnen realiseren. Overigens is niet iedereen ondersteboven van de bezuinigingen. Leen de Jong, unitmanager water van het Wereld Natuur Fonds: ,,Ik hoor de laatste maanden van ambtenaren uit Den Haag bijna niet anders dan dat er helemaal niets meer kan, dat alles wordt wegbezuinigd. Ik zeg dan meestal: we zien wel. Wij hebben onze eigen plannen en daar blijven wij partijen bij zoeken. Dat kunnen bedrijven zijn, maar het kunnen ook gemeenten zijn. Vroeger stonden de gemeenten met de rug naar de rivier, maar nu doen ze van alles.''

    • Arjen Schreuder