Rel over zwarte spot bij de kapper

In de film `Barbershop', zeer succesvol in de Amerikaanse bioscopen, worden grappen gemaakt over Marten Luther King en Rosa Parks. Jesse Jackson en Al Sharpton eisen dat de scènes uit de film worden verwijderd.

Kan het: zwarten die een film maken over zwarten waarin zwarten grappen maken over zwarten? Vooral als de bespotte personen nationale helden zijn als Marten Luther King en Rosa Parks heten?

In de film Barbershop gebeurt het. En volgens de Afrikaans-Amerikaanse leiders Al Sharpton en Jesse Jackson kan het niet. Een sneer tegen een medemens is tot daar aan toe, maar niet tegen de man die de zwarte strijd voor gelijke burgerrechten personifieert en de tengere vrouw die door in Alabama in de bus te weigeren op te staan voor een blanke, een symbool werd van het zwarte verzet. Parks' arrestatie in 1955 was de aanleiding voor een busboycot in Montgomery die 381 dagen duurde. In november 1956 verklaarde het Supreme Court bussegregatie ongrondwettig.

Hollywood-studio MGM is in zijn nopjes met de low budgetfilm, die al drie weken een kassucces is. Barbershop, met een hoofdrol voor de populaire rapper Ice Cube, is een vrolijke en levensechte schets van het woordrijke leven in een kapperswinkel in zwart Zuid-Chicago. Binnen de zwarte gemeenschap is de kapperszaak een belangrijke sociale ontmoetingsplaats, waar meer gebeurt dan alleen haar knippen. Een `feel good'-film volgens velen, in de traditie van Soul Food en Men of Honor, films waarin Afrikaanse Amerikanen een dynamisch leven leiden dat niet clichématig zielig is. Barbershop wordt in Nederland uitgebracht door Fox, maar de distributeur weet nog niet wanneer.

Cedric the Entertainer, een steeds meer doorbrekende zwarte humorist en acteur, die dit najaar zijn eigen tv-show krijgt, speelt de cynische kapper, die de overspeligheid van King op de hak neemt. Van Parks zegt hij dat zij niets anders deed dan op haar krent blijven zitten. Geen woord over de moord op King of de arrestatie van Parks.

Jackson heeft de makers ervan beschuldigd ,,tragedie te gebruiken om komedie te maken''. Anita Peek, directeur van het Raymond and Rosa Parks Institute for Self Development zei: ,,Er zijn duizenden mensen die ze op de hak kunnen nemen. Waarom nu net deze mensen en deze beweging die zo veel heeft gedaan om dit soort film mogelijk te maken?''

Sharpton en Jackson eisen van de filmmakers dat zij de betreffende passages schrappen in de video- en DVD-versie van de film. Zij verlangen excuses aan de nagedachtenis van King en aan dr. Rosa Parks, die 89 is en zich nog steeds inzet voor gelijke burgerrechten. Van hun plan op te roepen tot een boycot van de film is de laatste dagen weinig meer gehoord.

De reacties op het protest van beide politiek actieve dominees zijn afwijzend. Ook Keisi Mfume, voorzitter van de nationale beweging voor de vooruitgang van gekleurde mensen (NAACP), vond de opwinding overdreven. Het was maar één figuur in de film die de opmerkingen maakt, zei hij.

Volgens DeWayne Wickham, een zwarte columnist van de krant USA Today, leidt de drukte af van het echte schandaal. Volgens recente gegevens van het Census Bureau is het gemiddelde inkomen van zwarte families in Amerika in 2001 gedaald van 30.495 naar 29.470 dollar. Nadat het tijdens de acht Clinton-jaren met 30 procent was gestegen. Bijna 23 procent van de Afrikaanse Amerikanen leefde in 2001 onder de armoedegrens – ook dat cijfer is omhoog.

,,Als we niet kunnen zeggen wat we op ons hart hebben bij de kapper, waar dan wel?'', roept Eddie de kapper in de film. Volgens Wickham hadden zowel de geschokte dominees als degenen die over hen heen zijn gevallen in de media, beter hardop schande kunnen spreken van de aanhoudende underdog-rol van zwart Amerika. Alleen de National Urban League deed dat, constateert hij.

MGM weigert de gewraakte scènes te knippen. ,,Deze film gaat juist over vrijheid van meningsuiting in een kapperswinkel, ongeacht wat er wordt gezegd'', zei MGM-directeur Chris McGurk. De studio gaat een vervolg op Barbershop maken. Wellicht komen de klanten dan in de verleiding om de levenswandel van Al Sharpton en Jesse Jackson te bespreken. Zonder hun historische rol aan te tasten.

    • Marc Chavannes