Laat Saddam Hussein niet door een sukkel ontwapenen

Hans Blix is niet de juiste persoon om de leiding te hebben van de zoektocht naar massavernietigingswapens in Irak. Hij heeft een spoor van mislukkingen achter zich gelaten, vindt Per Ahlmark.

Het hoofd van de wapeninspecteurs van de Verenigde Naties is het met Irak eens geworden over de voorlopige voorwaarden voor de uitvoering van wapeninspecties, die in theorie al over twee weken zouden kunnen beginnen. Maar het welslagen van zo'n akkoord hangt evenzeer af van de mensen die de inspecties gaan uitvoeren als van de vraag wanneer, waar, en hoe ze precies zullen worden uitgevoerd.

Hans Blix zal leiding geven aan de VN-wapeninspecteurs die de massavernietigingswapens van de Iraakse leider Saddam Hussein moeten zoeken, vinden en vernietigen. Ik ken Blix al meer dan veertig jaar. In 1960 was hij mijn vice-voorzitter toen ik leider van de Zweedse liberale jeugdorganisatie was. Sindsdien heb ik zijn loopbaan nauw gevolgd. Hij was een jaar Zweeds minister van Buitenlandse Zaken en werd later directeur-generaal van het Internationale Bureau voor Atoomenergie (IAEA) in Wenen.

Blix is een beminnelijk man en heeft gevoel voor humor, maar politiek is hij zwak, en laat hij zich gemakkelijk in de luren leggen. Ik kan weinig Europese functionarissen bedenken die nog minder geschikt zijn voor een krachtmeting met Saddam Hussein. Ik kijk dan ook met het opperste ongeloof naar het televisienieuws over de onderhandelingen van Blix met de trawanten van de Iraakse dictator.

De wereld is uitgebreid gewaarschuwd voor de zwakheden van Blix, want hij heeft al een spoor van mislukkingen nagelaten. Toen Blix voor de Golfoorlog van 1991 hoofd van het IAEA was, gaf hij de wereld na een aantal inspecties de blijmoedige verzekering dat er in Irak niets onrustbarends gebeurde. Hij verleende het goedkeuringsstempel waar Saddam op had gehoopt toen hij zijn atoomfabrieken en -ambities begon te verbergen.

Sindsdien hebben we maar al te ondubbelzinnig geleerd dat de verkrijging van massavernietigingswapens voor Saddam een obsessie is: chemische en biologische ladingen, atoombommen en de raketten om ze af te vuren. Kenners van het Iraakse kernwapenprogramma die uit Bagdad naar het Westen zijn gevlucht, hebben dit bevestigd. Zij hebben verteld over vastbesloten en kostbare inspanningen om massavernietigingswapens te bemachtigen. Het is nu zelfs wel duidelijk dat Saddam nog maar een jaar verwijderd was van zijn eerste atoombom toen de Golfoorlog van 1991 uitbrak.

Na die oorlog ontdekten en vernietigden VN-inspecteurs enorme hoeveelheden chemische en biologische ladingen, en daarnaast de voorzieningen om kernwapens te vervaardigen. Hoewel Blix als IAEA-hoofd voor 1991 ernstig tekort was geschoten, kreeg hij opnieuw de leiding van de VN-ontwapeningsinspecteurs, ditmaal samen met een andere Zweed, ambassadeur Rolf Ekéus.

Blix is naïef en weet betrekkelijk weinig van de technische bijzonderheden – zijn vak is internationaal recht – en hij laat zich gemakkelijk misleiden. Ook na de Golfoorlog drong het niet tot hem door dat de Iraakse functionarissen die de Verenigde Naties opniewu verzekerden dat ze niets verborgen, gewoon doortrapte leugenaars waren. Blix geloofde zelfs dat Irak in het geheel geen kernwapenprogramma had. David Kay, misschien wel de meest doeltreffende wapeninspecteur, riep hem op om hen niet te vertrouwen. Maar Blix berispte Kay om zijn houding. Je moet vertrouwen op officiële informatie, was de boodschap van Blix.

Het keerpunt kwam toen Kay het initiatief nam tot inspectie van verdachte gebouwen zonder de Irakezen vooraf van zijn bedoelingen op de hoogte te stellen. Deze nieuwe, agressieve inspectiestrategie had vergaande gevolgen: Kay ontdekte materiaal dat bevestigde dat Irak nog maar één tot anderhalf jaar van de vervaardiging van een kernwapen verwijderd was.

Deze historische ontdekking eindigde in een confrontatie op een parkeerplaats in Bagdad. De VN-auto's werden omsingeld door tweehonderd Iraakse soldaten en een woedende menigte die was opgetrommeld door Iraakse functionarissen. Vier dagen en nachten duurde het beleg, terwijl Kay en zijn collega's met behulp van satelliettelefoons essentiële documenten naar het Westen faxten.

Blix was tegen de inval geweest. Gelukkig was die wel gesteund door ambassadeur Ekéus, die de inspecteurs ook tijdens het beleg bijstond. Ik heb een aantal deskundigen inzake de Iraakse massavernietigingswapens ontmoet en zij trekken dikwijls de vergelijking tussen de twee Zweden: ,,Ekéus is geweldig,'' zeggen ze, ,,Blix is verschrikkelijk.''

Toen in 1999 het huidige VN-inspectieteam werd samengesteld, behoorden Ekéus en Blix beiden tot de mogelijke kandidaten om de nieuwe groep inspecteurs te leiden. Vrienden van Irak in Parijs en Moskou raadpleegden Bagdad om te zien aan wie Saddam de voorkeur gaf. Frankrijk en Rusland stelden daarna Blix voor. Verrassend genoeg werd dat besluit aanvaard door de regering-Clinton.

Saddams chemische en biologische wapens, en zijn vastbeslotenheid om kernwapens te krijgen, zijn een bedreiging voor de wereld. De dictator kan die wapens zelf gebruiken of ze aan terreurorganisaties ter beschikking stellen. En de zaak van oorlog en vrede hangt van een man die herhaaldelijk door het Iraakse bewind in de maling is genomen.

De regering-Bush beseft waarschijnlijk de zwakheden van Blix. Ik denk dat de Verenigde Staten niet zullen toestaan dat Blix en de inspecteurs onder zijn leiding nogmaals door Irak worden bedrogen. Hoe deze crisis zich verder ook ontwikkelt, de VN hebben hun plicht verzaakt door de inspecteurs die de bruut van Bagdad moeten weerstaan, te laten leiden door een sukkel.

Per Ahlmark is oud-vice-premier van Zweden.

© Project Syndicate