Asbest kost 1.100 euro per tuintje

Nederland zit met een ongewenste erfenis: asbest. Kosten van verwijdering kunnen oplopen tot miljarden euro's, afhankelijk van toekomstige regelgeving.

Elfhonderd euro per tuintje. Dat rekent ingenieursbureau Lankelma voor het asbestonderzoek in de nieuwbouwwijk De Hogenkamp in de Overijsselse plaats Goor. Enkele weken geleden werd bekend dat de wijk waarschijnlijk ernstig is vervuild met het kankerverwekkende asbest. Lankelma voert nu een uitgebreid onderzoek uit. ,,Soms komt er bovenop die elfhonderd euro nog eens tweehonderdvijftig euro. Voor extra onderzoek, dat je volgens de regels moet doen'', zegt G. Bremmer, projectleider bij Lankelma. Het onderzoek in De Hogenkamp, waar 84 woningen staan, gaat de gemeente ruim 100.000 euro kosten. En daar komen dan de eventuele kosten van sanering bovenop. Dat kan in de honderdduizenden euro's lopen.

Nederland zit met een vervelende erfenis, waarvan de grote omvang gaandeweg bekend wordt. Asbest dat in de jaren zestig en zeventig is verwerkt in huizen, stallen, fabrieken, treinen, auto's, schepen en wegen moet worden opgeruimd. Verwijdering van asbest uit gebouwen en voertuigen kost Nederland de komende veertig jaar zo'n 5 miljard euro, berekende het ministerie van VROM in 1997. En nu komt het probleem met asbest in de bodem ook langzaam in beeld. Sanering van asbesthoudende grond gaat tussen de 2,5 en 9 miljard euro kosten, zo blijkt uit een rapport dat afgelopen mei werd gepubliceerd door de stichting SKB, die bodemonderzoek subsidieert. ,,Dat bedrag is slechts een indicatie'', zegt E. Versteeg van ingenieursbureau Tauw, die het rapport schreef. ,,We hebben deskundigen gevraagd een schatting te geven. De bedragen liepen nogal uiteen. Ze missen een harde onderbouwing. Maar het geeft aan hoe serieus het probleem is.''

En de reiniging van de Nederlandse bodem was al zo duur. Zware metalen, pcb's, pak's. Voor tweehonderd stoffen bestaan inmiddels normen. Bodemsanering is een van de duurste onderdelen van het Nederlandse milieubeleid. De kosten voor de periode 1997-2023 zijn al eens geschat op 19 miljard euro. Door het asbestprobleem zullen ze waarschijnlijk hoger uitvallen. De saneringskosten liggen veel hoger dan de schadevergoedingen die asbestslachtoffers ontvangen. De Utrechtse advocaat B. Ruers, die veel asbestzaken voert, schat die vergoedingen voor de komende vijftien jaar op circa 500 miljoen euro.

Projectleider van Lankelma Bremmer kan zich voorstellen dat onderdelen van de asbestsanering goedkoper worden. Nu het asbestprobleem in beeld komt, raken meer bedrijven bijvoorbeeld geïnteresseerd in verwerking van asbesthoudende grond. Ze concurreren via de ontwikkeling van nieuwe, goedkopere technologieën.

Hoe hoog de kosten uiteindelijk zijn hangt volgens ingenieur Versteeg sterk af van de overheid. Nu is de regelgeving erg onduidelijk, en soms overdreven streng. ,,Dat leidt tot onnodig hoge kosten'', denkt Versteeg. Volgens de huidige normen mag afgegraven grond bijvoorbeeld niet worden hergebruikt als er asbestpulp in zit. Maar uit onderzoek van TNO blijkt dat 100 milligram per kilogram zogeheten hechtgebonden asbest (brokken), en 5 milligram per kilogram niet-hechtgebonden asbest (pulp) geen gevaar opleveren.

Het heeft volgens de ingenieur te maken met de angst voor asbest. Die is onnodig groot, zegt Versteeg. Daarom zijn de regels soms overdreven streng. Er zijn mensen die denken dat één asbestvezel al gevaar oplevert. Maar daar zijn geen bewijzen voor. Asbest is overal. Het zit in de bodem, in de lucht. ,,Wij ademen hier, op dit moment, waarschijnlijk ook asbestvezels in'', zegt Versteeg, in een moderne kantoorkamer.

De normen die nu bestaan voor blootstelling in de buitenlucht zijn afgeleid van een werksituatie in een afgesloten omgeving, waarin arbeiders acht uur per dag en veertig jaar lang blootstaan aan asbestvezels. ,,Dat is niet representatief'', zegt Versteeg. De ministeries van VROM en Sociale Zaken beslissen in het najaar of er nieuwe, soepelere normen komen.