Z-Afrika `te duur om arm te zijn'

Tienduizenden Zuid-Afrikaanse vakbondsleden protesteerden gisteren en vandaag tegen de privatisering van staatsbedrijven. Het kost vele banen en maakt het leven voor de allerarmsten onbetaalbaar, zeggen ze.

De directeur personeelszaken van het Zuid-Afrikaanse openbaarvervoersbedrijf Spoornet wil voor de gelegenheid best pispaal zijn. Onder luid boegeroep van duizenden aanhangers van de vakbondsorganisatie COSATU laat Abraham Mofokeng zich op de vrachtwagen hijsen die vlak na de lunchpauze voor zijn kantoor in Johannesburg verschijnt.

De arbeiders van Zuid-Afrika zijn boos op het grootkapitaal en iemand zal naar hun klachten moeten luisteren. De zorgen begrijpt hij, zegt hij. Hij zal het memorandum van COSATU overdragen aan de hoogste bazen binnen het bedrijf en de regering. Dan spurt hij weer naar binnen. ,,Het is goed dat we hierover hebben gesproken'', zegt hij voor de deur achter hem dichtvalt.

Werkloosheid, de stijging van de voedselprijzen, telefoon -en elektriciteitskosten, de zwervers op de straat. Het is volgens COSATU allemaal de schuld van de privatiseringen waaraan bedrijven als Spoornet ten prooi zijn gevallen. Meer dan 100.000 banen gingen er de afgelopen jaren verloren bij de staatsbedrijven. Omdat de ANC-regering het nodig vond een deel van de bedrijven te commercialiseren. Volgens COSATU had dat nooit mogen gebeuren. Daarom ligt het werk hier en daar stil en zien de straten van de grote steden in Zuid-Afrika twee dagen lang rood van de vlaggen en tienduizenden T-shirts. `Waarom hebben we zo hard gevochten voor de bevrijding van dit land als we uiteindelijk alles verkopen aan de hoogste bieder?', staat op een spandoek. `Het is duur om arm te zijn. Stop privatisering'.

COSATU zegt te spreken voor de allerarmsten. De vakbonden maken vanaf 1994 deel uit van een historische alliantie tussen het Afrikaans Nationaal Congres en de Zuid-Afrikaanse Communistische Partij (SACP). De drie partijen regeren sinds het einde van de apartheid Zuid-Afrika, maar lijken het nog steeds niet eens te kunnen worden over de economische koers van deze regering.

Het ANC heeft met het sociaal-economisch beleid (GEAR) ingezet op de bevordering van de export en het aantrekken van buitenlandse investeerders. Dat was na jaren van internationaal isolement door de apartheid broodnodig. Daarom kwam er een handelsverdrag met Europa en is er ook een verdrag met de Verenigde Staten in de maak.

En daarom moest South African Airways de markt op. Daarom moest het telecommunicatiebedrijf Telkom 20 procent van de aandelen in de aanbieding doen. En daarom wordt het elektriciteitsbedrijf Eskom opgesplitst in zes bedrijven. Dat is goed voor de concurrentie en dus goed voor de consument.

Maar volgens COSATU en de SACP treffen de gevolgen van deze economische politiek juist degenen die de regering uit het slop zegt te willen trekken. De lokale telefoonkosten verdrievoudigden de afgelopen drie jaar. Voedselprijzen stegen in een jaar tijd met 400 procent. De rente is als gevolg van de val van de nationale munt opgedreven tot 17 procent. En de bewoners van het platteland kunnen hun aansluitingen voor water en elektriciteit straks wel op hun buik schrijven, vreest COSATU. De buitengebieden zijn voor commerciële bedrijven immers niet interessant.

Het protest van COSATU treft president Thabo Mbeki diep in zijn hart. Zelf uitgesproken slachtoffer van de rassenscheiding onder de blanke overheersing heeft hij zich tot doel gesteld met de voortslepende apartheid tussen arm en rijk in Zuid-Afrika af te rekenen. Sinds Mbeki aan de macht is werd de bouw van meer dan een miljoen huizen afgerond. En miljoenen kregen stromend water en elektriciteit.

De in Groot-Brittannië geschoolde president haalde daarom afgelopen weekeinde hard uit naar de kritiek van wat hij noemt `extreem links'. In de ogen van Mbeki hebben COSATU en de communisten niet veel van de wereldeconomie begrepen en bedienen ze zich van ouderwetse methoden en filosofieën. Hij sprak verontwaardigd over de anarchie binnen de regering en beloofde een adequaat antwoord voor ,,degenen die ons als vijand bedreigen''. Wie het ANC beschuldigt van verrechtsing krijgt de wind van voren.

Ook tijdens de demonstratie laat het ANC persverklaringen uitgaan die het protest veroordelen als `onrechtvaardig' en `niet productief'. De boodschap van de partij is duidelijk: ook al legt heel Zuid-Afrika het werk neer, het regeringsbeleid blijft onaangepast. Het moddergooien tussen COSATU en ANC hoort bij het warmlopen voor het 51ste partijcongres van de alliantie dat in december wordt gehouden. Dan zal worden besloten of Thabo Mbeki nog een termijn als president mag blijven zitten. De deelnemers moeten de komende maanden laten horen wie het meeste recht van spreken heeft op dat congres.

De man met het T-shirt van Che Guevara die tegen het eind van de middag de laatste meters van de demonstratie loopt heeft een waarschuwing voor Thabo Mbeki en de zijnen. ,,Ze mogen onze stem niet negeren. De arbeiders hebben meer aanhang dan deze president. Hij kan ons niet tegenhouden.'' Acht jaar na de politieke omwenteling in Zuid-Afrika heeft hij de hoop op nóg een revolutie niet opgegeven.