Wilde jacht op werknemer is voorbij

De tijd dat de beurshandelaar of IT'er werd platgebeld door headhunters is voorbij. Met het inzakken van de economie en het uiteenspatten van de internetballon is ook de hype in de sector van de arbeidsbemiddelaars verdwenen. Maar over de toekomst maken de `jagers' zich weinig zorgen.

Het is nogal achterbaks. Toen Patricia Maitland onlangs een opdracht kreeg om een werknemer te vinden voor een bedrijf, kreeg een ander headhunterbureau daar lucht van en belde de kandidaat die Maitland op het oog had. ,,Het is buitengewoon agressief. In sommige opzichten is het echt een vechtmarkt aan het worden.''

Maitland is sinds zes maanden zelfstandig headhunter, na jarenlang voor managementadviesorganisatie Berenschot te hebben gewerkt, maar zulke praktijken heeft ze nog maar zelden meegemaakt. ,,Het is me de laatste tijd al twee keer overkomen.''

De concurrentie neemt toe in de headhunterbranche, die hard is geraakt door de economische malaise en de teloorgang van de IT-sector. De berichten over ontslaggolven zijn legio en de werkloosheid loopt op. Het Centraal Bureau voor de Statistiek maakte vorige week bekend dat het aantal openstaande vacatures het afgelopen jaar met een kwart gedaald is, met 56.000 naar 162.000 eind juni, en de werkloosheid is na een jarenlange daling weer aan het stijgen. Geen positieve trend voor de arbeidsbemiddelaar. Het effect op de branche is duidelijk zichtbaar: sinds het begin van 2001 zijn meer dan tweehonderd bureaus failliet gegaan. De tijd dat iedereen met een telefoon en een Rolodex een bedrijf kon beginnen en draaiende houden is duidelijk voorbij.

En de tijden waren zo goed. De wervings- en selectiebureaus maakten eind jaren negentig een gouden periode door. Ze profiteerden van de economische groei, de sterk dalende werkloosheid en het toenemende gebrek aan geschikte werknemers. Ondanks het feit dat de overgrote meerderheid van alle openstaande functies via-via wordt opgevuld, of met behulp van een advertentie in de media, waren het hoogtijdagen voor headhunters.

,,Vanaf 1996 is het aantal bureaus enorm toegenomen, het was een echte hausse'', zegt Martin de Jong, secretaris van de brancheorganisatie van bureaus voor werving, selectie en executive search (OAWS), die aan tweeduizend van dit soort bureaus een vergunning voor arbeidsbemiddeling heeft verleend. Van deze tweeduizend zijn er zo'n vijftienhonderd daadwerkeljk actief, vooral eenmansbureaus. Ter vergelijking: begin jaren negentig waren er zevenhonderdvijftig bedrijven actief in de branche.

Maar volgens De Jong is er sinds twee jaar een ommekeer te zien. ,,De bureaus die failliet zijn gegaan, zijn vaak eenpitters die zijn meegelift op de goudkoorts van eind jaren negentig. Dan moet je bijvoorbeeld denken aan de consultant van 56 jaar met een groot netwerk die in zijn nadagen voor zichzelf begon.''

Het verschil tussen de bureaus is groot. Werkt Maitland alleen en is zij vooral actief in de media, kunst en communicatie, het Amsterdamse Björk Executive Search werkt met vier mensen en is gespecialiseerd in de ICT-sector. Beiden zoeken werknemers voor hogere managementfuncties. Ze zoeken niet in de toplaag, iets wat het Amerikaanse Russell Reynolds Associates wel doet. Het bedrijf, één van de grootste in de branche, heeft een internationaal netwerk met vijfendertig kantoren en zoekt topbestuurders en commissarissen voor multinationals in allerlei sectoren.

De drie bureaus merken allemaal dat de economie terugvalt, alhoewel sommige er meer last van hebben dan andere. ,,Je merkt dat mensen niet worden vervangen of dat beslissingen om mensen aan te nemen worden uitgesteld. Dit gebeurt overal, het is niet gebonden aan een bepaalde branche'', zegt Maitland, die vanuit Den Haag werkt. Ook Roel Carati, mede-oprichter en eigenaar van Björk, voelt de effecten, maar zegt dat een terugslag normaal is. ,,De groei van de sector is zo hard gegaan dat er geen tijd was om rustig een organische groei tot stand te brengen.'' Zijn kantoor zal het aantal opdrachten dit jaar iets zien dalen, terwijl dit aantal in 2001 stabiel was vergeleken met 2000. ,,Het loopt wel iets terug, maar senior posities worden nog steeds door headhunters opgevuld'', zegt Carati. Volgens de headhunter heeft zijn bedrijf het nu minder moeilijk dan andere, omdat het niet heeft geprobeerd snel mee te groeien met de internethype. ,,We zijn compact gebleven, terwijl anderen hard zijn meegegroeid. Ik denk dat bedrijven met enige tientallen mensen nu problemen hebben om de salarissen op te hoesten'', zegt Carati, die eraan toevoegt dat hij zich geen zorgen maakt over Björk.

En dat terwijl het inhuren van een bureau niet goedkoop is. De standaard vergoeding is eenderde van het jaarsalaris dat de aangeleverde werknemer gaat verdienen. Kantoren zoals Russell Reynolds bemiddelen uitsluitend voor functies met een basissalaris van minimaal 150.000 euro.

En juist Russell Reynolds zegt weinig te merken. ,,We hebben geen last van de teruglopende markt. Ook als het slecht gaat, is er een bestuursvoorzitter nodig'', zegt Jacques Bouwens, partner bij de Amsterdamse vestiging van de organisatie. Eerder ziet hij meer vraag naar topmanagers. ,,Deze mensen worden juist eerder vervangen als het slecht gaat.'' Ook Russell Reynolds kan de groei met dubbele cijfers van eind jaren negentig echter niet meer volhouden. ,,De periode 2000-2002 zal geen groei laten zien, maar na 2003 verwachten wij weer een stijging'', zegt partner Harm van Esch.

Volgens Bouwens en Van Esch zijn werkgevers kritischer geworden nu het weer makkelijker is om werknemers te vinden. ,,Klanten willen weer dat er aan al hun voorwaarden wordt voldaan.'' Er wordt ook een ander soort managers gezocht nu het tij is gekeerd. ,,Er wordt nu niet zozeer meer gezocht naar mensen die goed zijn in overnames. Nu zoekt men de deskundigheid op het gebied van reorganisaties en kostenbeperking'', zegt Van Esch.

Ook de houding bij de managers zelf is veranderd. ,,We merken dat mensen minder snel van baan veranderen als ze zien dat de nieuwe functie meer risico met zich meebrengt'', zegt Bouwens. ,,Een paar jaar geleden waren mensen nog bereid de helft van hun miljoen-plus salaris in te leveren. Ze kregen in ruil daarvoor natuurlijk opties, maar ze namen de stap vooral om vrijheid te krijgen en voor het avontuur van het ondernemerschap'', aldus Bouwens. Russell Reynolds heeft weinig gedaan met de internetluchtbel. ,,We geloofden er vaak niet in als er weer een bedrijf werd opgericht dat een raad van bestuur nodig had en dus deden we het ook niet'', zegt Van Esch. Ze verwachten niet dat headhunters structureel minder zullen worden ingehuurd, omdat veel topfunctionarissen nu eenmaal niet via een advertentie in de krant worden gevonden. Juist degenen die geschikt zijn reageren daar niet op. ,,Dit soort mensen kan eigenlijk alleen maar weg via consulting, omdat het afbrandrisico erg groot is.''

Ook Patricia Maitand verwacht dat de vraag zal blijven, al is deze momenteel iets minder. ,,Er blijft een probleem tussen vraag en aanbod, omdat het zoekende bedrijf de expertise mist en omdat sommige vacatures nu eenmaal lastig te vervullen zijn, bijvoorbeeld omdat ze gevoelig liggen.''

Geen van de drie bedrijven maakt zich zorgen over de toekomst, maar voor de branche als geheel zien ze een verdere uitdunning van het aantal bureaus. ,,Ik verwacht dat er nog een verdere shake-out zal komen'', zegt Carati. ,,De groten zullen wellicht moeten inkrimpen en meer kleintjes zullen omvallen. Dit zijn trouwens vaak de mensen die op het hoogtepunt zijn ingestapt en snel geld wilden verdienen.'' Carati is zelfs optimistisch over de toekomst. ,,Je merkt dat klanten voorzichtig weer naar voren kijken. Ze zijn nog terughoudend, maar er wordt weer aan groei gedacht.''

Maitland denkt dat vooral de meer gespecialiseerde bedrijven met weinig overhead het goed zullen gaan doen. Dat is ook een trend die De Jong van de OAWS ziet. Bovendien vindt hij dat het beroep weer serieuzer wordt genomen in de branche zelf. De tijd van achterover leunen en makkelijk geld verdienen is voorbij. ,,Ik heb wel gehoord van bureaus waar de eigenaar het rustig aan kon doen, maar die moeten nu ook weer hard aan het werk om omzet binnen te halen. Bureaus boden zich bovendien vaak aan als organisaties die alles konden, maar je kan niet overal verstand van hebben. Ze moeten weer op zoek naar hetgeen waar ze goed in zijn.''

    • Heleen de Graaf