Turkije wil dat Irak toegeeft

Turkije hoopt dat Irak volledig toegeeft aan de eisen van de internationale gemeenschap. Een oorlog tegen Irak brengt immers voor Turkije veel ellende mee.

Het leek het advies van een oudere, wijze staatsman die het goed met zijn buurland voor heeft. ,,Werk samen met de VN-wapeninspecteurs'', zei de Turkse premier Ecevit tegen de Iraakse vice-premier Tariq Aziz bij diens bezoek aan Ankara. ,,Dan geef je de Amerikanen geen voorwendsel voor een aanval.''

Een wijze raad, maar dan toch zeker een die ook in het voordeel van Turkije is. Velen in dit land vrezen immers dat Turkije grote averij zou oplopen bij een Amerikaanse aanval op Irak.

Sinds vorige week lijkt het de Turken zelfs niet uitgesloten dat bij zo'n aanval de oorlog naar Turkije zou komen. Angstig lieten de Turkse televisiestations toen zien hoever de raketten kunnen komen waarover de Iraakse leider Saddam Hussein inmiddels zou beschikken. Ze zouden Ankara kunnen treffen en zelfs de metropool Istanbul, waar ongeveer 15 miljoen mensen wonen. Tussen neus en lippen speelde Aziz gisteren op die angst in door te verklaren dat Turkije niet meer als ,,een vriendschappelijk land'' zal worden beschouwd als het aan de aanval op Irak zou meedoen.

Maar de angst voor de raketten is er maar één uit de grote doos van pandora. Misschien dat de grootste zorg van Turkije betrekking heeft op Noord-Irak. Ondanks alle verzekeringen van de Koerdische leiders daar dat zij de territoriale integriteit van Irak zullen respecteren, vreest vooral het Turkse leger dat het daar vroeg of laat tot een Koerdische staat zal komen.

Woedend reageerde Turkije dan ook onlangs op een Koerdisch ontwerp voor een toekomstig Irak. Daarbij eisten de Koerden het olierijke Kirkuk op voor hun autonome regio. Maar een Noord-Irak met Kirkuk, zo redeneren velen hier, wordt zo welvarend dat het zeker onafhankelijk zal willen worden en dan als magneet gaan werken op de Koerden aan de Turkse kant van de grens. ,,Onaanvaardbaar'', bestempelde Ecevit vorige week dat Koerdische plan voor Kirkuk nog.

Omineus voegde hij daaraan toe dat Turkije – mocht Kirkuk `Koerdisch' worden – daarop een ,,gepast'' antwoord zal geven. Een nadere uitleg gaf hij niet, maar hier wordt er van uitgegaan dat Turkije Noord-Irak dan simpelweg zal bezetten.

Volgens de Turkse media heeft Turkije zijn militaire activiteit de afgelopen tijd in Noord-Irak ook weer opgevoerd. Ten dele gaat het daarbij om acties tegen de Koerdische Arbeiderspartij (PUK) van Abdullah Öcalan, maar uitgesloten is niet dat de Turken een `buffer' willen aanleggen om te voorkomen dat honderdduizenden Koerden uit angst voor de wraak van Saddam de wijk naar Turkije zullen nemen.

Naast Noord-Irak is ook de economie een grote zorg voor Turkije. Regeringsfunctionarissen denken soms nog wel eens nostaligisch terug aan de tijd voor de Golfoorlog, toen ferme economische banden het – toen nog zeer rijke – Irak en Turkije verbonden. Ten tijde van de Golfoorlog van 1991 ging Turkije ervan uit dat het schadeloos gesteld zou worden voor het economische verlies dat het leed, maar die belofte verdween even snel als zij was gemaakt. En wederom vrezen veel Turken dat de vis door hen duur betaald zal worden. Turkije worstelt nog steeds met de grote crisis die de economie van het land vorig jaar maar liefst zeven procent deed krimpen.

De enige sector die het eigenlijk momenteel fantastisch doet in Turkije is het toerisme. Mede door de lage koers van de Turkse lire zijn de toeristen massaal op Turkije afgekomen: naar schatting zal het aantal bezoekers dit jaar uitkomen boven de 14 miljoen.

Een oorlog tegen Irak zou die toeristische idylle echter danig verstoren. Om te beginnen zouden veel toeristen hoe dan ook uit angst voor aanslagen het vliegtuig mijden en liever een keer met de auto op vakantie gaan, hetgeen Turkije al duur zou komen te staan. Maar nog veel erger zouden de televisiebeelden van de aanval zijn. De Amerikanen zouden voor zo'n aanval zeker de basis Incirlik in Turkije willen gebruiken. En zo zou Turkije op de buis komen als een land van oorlog, de laatste plek waar een nerveuze toerist twee weken zou willen slijten.

En dus deed Ecevit de afgelopen dagen zijn uiterste best om Tariq Aziz ervan te overtuigen dat Irak de wapeninspecties constructief moet benaderen. Ecevit is meer dan veel andere leiders in staat om een willig oor te vinden bij de Irakezen, omdat hij van oudsher persoonlijk op zeer goede voet staat met Saddam Hussein. Maar of dat genoeg is, blijft ook na Aziz' bezoek een open vraag.

    • Bernard Bouwman