Slovenië sceptisch over EU en vooral NAVO

Slovenië wil lid worden van NAVO en EU. Dat althans stond jarenlang als een paal boven water. Maar willen de Slovenen echt? De scepsis groeit.

,,Toetreden per 1 januari 2004 zit er niet meer in.'' Zelfs als de toetredingsonderhandelingen nog dit jaar kunnen worden afgerond, ligt het toetredingsverdrag niet voor april volgend jaar op tafel. En dan volgen nog ratificaties en referenda. De Sloveense EU-onderhandelaar Miro Prek heeft er een hard hoofd in dat de magische datum van 1 januari 2004 nog haalbaar is.

En uitstel is niet zonder gevaar, meent hij. ,,Hoe langer de toetreding op zich laat wachten, des te minder zullen de Slovenen staan te springen.''

Het Sloveense parlement heeft al besloten om een referendum te houden over het EU-lidmaatschap. Op dit moment is een kleine meerderheid van de bevolking vóór. Maar die steun is wankel. Begin september werd plotseling duidelijk dat Slovenië, als één van de meest welvarende kandidaten, het eerste jaar in de EU meer zal moeten afdragen dan het kan ontvangen. In Ljubljana was de publieke opinie in één klap wakker. De steun voor de toetreding kelderde. ,,Wij proberen nu van Brussel de garantie te krijgen dat we er per saldo tenminste niet op achteruit gaan'', aldus Prek.

Aan beren op de weg geen gebrek. De toetredingsonderhandelingen zijn nog niet rond. De Ieren moeten nog over het verdrag van Nice stemmen. Het toetredingsverdrag moet nog op papier komen en dan is er nog de ratificatie door het Europees parlement en de nationale parlementen.

Prek houdt er rekening mee dat er op het allerlaatste moment nog problemen komen als nationale parlementen nieuwe eisen gaan stellen. Hij schat in dat het heel moeilijk zal zijn om die tegen te houden. Ook al zijn de onderhandelingen dan allang afgelopen. De ratificatie kan als breekijzer dienen. Problemen in één parlement kunnen de hele uitbreiding onderuit halen. De druk zal enorm groot zijn om alsnog concessies te doen. ,,Wij zijn bang dat lidstaten gebruik zullen maken van deze mogelijkheid om op het allerlaatste moment nieuwe concessies los te krijgen.''

Als een van de kleinere republieken van de vroegere Joegoslavische federatie weet Slovenië wat onderhandelen is met grote broers. Het is op zijn hoede. Ljubljana weet ook wanneer je een kans moet grijpen en wanneer je hem moet laten liggen. Eind jaren tachtig kwamen de Sloveense leiders tot de conclusie dat het verblijf binnen de Joegoslavische federatie niet langer rendabel was. In 1991 scheidde het land zich als eerste – betrekkelijke geweldloos – af. Ergens in 2004 zal het land als eerste vertegenwoordiger van het voormalige Joegoslavië aanschuiven in Brussel.

Slovenië is niet alleen kandidaat voor de EU maar ook voor de NAVO – eind november nodigt de NAVO nieuwe leden uit – en dat maakt het integratieproces er niet gemakkelijker op. De publieke opinie heeft zich de afgelopen maanden uitgesproken tegen de NAVO gekeerd. In het voormalige Joegoslavië zijn geen oorlogen meer en wat heeft het kleine Slovenië van de buitenwereld te vrezen, vragen critici zich af. Het Amerikaanse wapengekletter rond Irak zet veel kwaad bloed in Slovenië. De VS worden gezien als de baas van de NAVO. Waarom zou Slovenië zijn nek uitsteken voor Bush, zo is het gevoel. Een deel van de publieke opinie verlangt zelfs terug naar de tijd dat de Slovenen zich als Joegoslaven veilig in het kamp van de niet-gebonden landen bevonden.

Staatssecretaris Milan Jazbec van Defensie realiseert zich dat het NAVO-lidmaatschap nog moeilijker te verkopen is dan het EU-lidmaatschap. Hij probeert het wel: ,,Het NAVO-lidmaatschap biedt ons voor het eerst in de Sloveense geschiedenis de kans om als gelijke aan tafel te zitten en mee te beslissen over zaken van vrede en veiligheid in Europa.'' De kosten die Slovenië maakt om militair te kunnen meepraten binnen het bondgenootschap zouden volgens de staatssecretaris sowieso gemaakt moeten worden. Ieder land heeft nu eenmaal een leger nodig en Slovenië had, toen het in 1991 onafhankelijk werd, niet meer dan een handjevol territoriale verdedigingstroepen. De NAVO biedt het land de kans om verder te kijken dan de neus lang is, denkt Jazbec. ,,Wij zijn altijd de provincie geweest van een groter rijk. We moeten af van die provinciaalse manier van kijken.''

Een referendum over het NAVO-lidmaatschap is niet verplicht maar wel beloofd. De regering kan er moeilijk onderuit. De grote vraag is alleen: wanneer? Met de Verenigde Staten op oorlogspad maakt een referendum nu in Slovenië weinig kans. Hoe langer echter gewacht wordt, hoe groter de kans dat het NAVO-referendum gaat interfereren met het EU-referendum. Als de stemming anti-NAVO blijft en de Slovenen zich van de buitenwereld afkeren zou ook het EU-lidmaatschap gevaar kunnen lopen. Op het Europese schaakbord wordt druk met stukken geschoven. Slovenië overziet zijn kansen en probeert zoveel mogelijk stappen vooruit te denken.