Minder boeven vangen svp

Politie en justitie in Kennemerland zijn de wanhoop nabij. Kleine criminelen ontspringen de dans door de aandacht die drugssmokkel opeist. Morgen praat de Tweede Kamer erover.

De politie Kennemerland weet het zeker. Ze zal zich met hand en tand verzetten tegen instructies van justitie om het kalmer aan te doen met het opsporen van misdrijven. Plaatsvervangend korpschef Kees Buijnink verwacht dat de Haarlemse hoofdofficier H. Wooldrik deze week opnieuw een dringend beroep zal doen op de politie van Kennemerland, Zaanstreek en Schiphol om minder strafzaken in te leveren bij het openbaar ministerie. Bovendien ziet het ernaar uit dat het OM een flink deel van de duizenden oude strafzaken gaat seponeren om de achterstand weg te werken.

,,Dat is voor ons onaanvaardbaar'', zegt Buijnink. ,,Hoe moeten wij het aan het korps uitleggen? Wij hebben ons werk gewoon gedaan, maar onze processen-verbaal liggen onderop een hoge stapel. Het zou – alleen al wegens de motivatie – heel erg ongewenst zijn als wij het korps opdracht zouden geven minder hard te werken, dus minder boeven te vangen. Laat staan dat het werk dat we gedaan hebben voor niets is geweest.''

Toch wordt dit scenario nu geschreven.

De gevolgen van het massaal aanhouden en berechten van cocaïnesmokkelaars op Schiphol worden steeds meer zichtbaar. Voor het aanpakken van gewone misdrijven bij het parket Haarlem is nauwelijks ruimte. Was aan het begin van het jaar de achterstand aan strafdossiers opgelopen tot 7.200, volgens een recente opgave is de voorraad `plankzaken' – allerlei noodverbanden ten spijt – aangegroeid tot 8.000, meer dan een jaar werk voor de rechtbank.

Wie het visitekaartje van Kees Buijnink omdraait, leest op de achterkant het motto `leefbaarheid door meer veiligheid' van de politie Kennemerland en de kernwaarden `daadkracht en resultaatgerichtheid' van het korps. De woorden klinken in de gegeven omstandigheden als wrede ironie.

Buijnink: ,,Juist de kleine criminaliteit bepaalt de mate van leefbaarheid van een gebied. Die kleine criminelen hebben er recht op kennis te maken met de rechter. Iedereen is het erover eens dat als zaken op de plank liggen, het preventieve effect, maar ook het vertrouwen in de rechtsorde, onder druk staat. De geloofwaardigheid van de rechtsorde heeft een forse deuk gekregen. Bij mij, bij onze politiemensen, bij het publiek. Je zult maar slachtoffer zijn van een delict. De dader is gepakt, maar je hoort er nooit meer van, omdat een bolletjesslikker voorgaat.''

Dit geldt niet voor ernstige misdrijven. De vervolging van zware delicten als moord, doodslag, overval, verkrachting, ernstige mishandeling, grote drugs- en fraudezaken of mensensmokkel komt niet in het gedrang, omdat de rechtbank er prioriteit aan geeft.

Het begint te knellen bij de afhandeling van de categorie eronder, de categorie die voor de politierechter komt. Mensen die verdacht worden van inbraken, voor het eerst gearresteerd zijn, aangehouden zijn voor lichte mishandeling of rijden onder invloed, een winkeldiefstal of een autokraak hebben gepleegd. [Vervolg PARKET HAARLEM: pagina 6]

PARKET HAARLEM

'Bolletjesprop' moet in 2005 verdwenen zijn

[Vervolg van pagina 1] Zij tekenen op het bureau een proces verbaal en worden naar huis gestuurd. Daarna gebeurt er niets meer, want een dagvaarding om voor de rechter te verschijnen blijft uit.

In februari verzocht hoofdofficier Wooldrik de politie reeds om meer misdrijven door de vingers te zien, omdat elk nieuw proces verbaal de plank met strafzaken dieper deed doorbuigen. Voor de burgermeesters Pop (Haarlem) en Vreeman (Zaanstad) was toen het moment aangebroken om de Haagse politiek te confronteren met de gevolgen van het besluit om 'geen enkele bolletjesslikker heen te zenden'. In een brandbrief aan minister Korthals van Justitie wezen de burgemeesters er op, dat bij het parket Haarlem meer dan 200 ernstige strafzaken na twee jaar dreigden te verjaren, evenals 500 zaken met een maximale straf van zes maanden. Voor de allerurgentste zaken werd een oplossing gevonden.

De 200 dossiers van de `vrije voeters' die op berechting voor de meervoudige kamer wachtten, werden met voorrang behandeld. Driekwart ervan – het ging om delicten als woninginbraken, geweld, incest en aanranding – zijn naar de politierechter doorverwezen. ,,Liever een lichtere straf dan helemaal geen berechting'', legt Frits Bakker, president van de Haarlemse rechtbank, uit. Voor andere zaken is ruimte op zitting gemaakt. Geen enkel dossier van deze stapel is door verjaring geseponeerd, stellen woordvoerders van de Haarlemse justitie met nadruk.

Maar de beloofde personeelsuitbreiding verliep traag en ving hooguit een deel op van het extra werk dat de aanhouding en berechting van cocaïnesmokkelaars veroorzaakte. Tot begin september werden er, zo meldde minister Donner de Kamer, 1.311 smokkelaars gearresteerd. Van het inlopen van de achterstand was op die manier geen sprake.

Het justitiële systeem bij parket Haarlem haperde, haperde, en liep steeds erger vast. Als eerste sneuvelde het lik-op-stuk beleid. Dat is een methode, waarbij een verdachte van een klein delict meteen op het politiebureau een dagvaarding krijgt uitgereikt en een paar weken later voor de rechter verschijnt. Dit bleek niet meer mogelijk, toen de toestroom van drugskoeriers niet ophield en de rechtbank geen vaste zittingsdagen voor kleine delicten kon inroosteren.

Een tweede consequentie: justitie Haarlem is meer strafzaken gaan schikken om ze niet meer voor de rechter te hoeven brengen. De bedoeling is dat politie en justitie in oktober drastische maatregelen treffen om het aantal schikkingen te verruimen. Op verzoek van hoofdofficier Wooldrik heeft de politie Kennemerland al toegezegd om in tien procent van de kleinere delicten, zoals rijden onder invloed, geen proces verbaal in te sturen, maar deze met een financiële schikking af te doen. Het betreft 180 transacties voor het restant van dit jaar.

Dat is nog maar het begin. Een werkgroep van politie Kennemerland en Zaanstreek en het parket zal de komende dagen voorstellen doen aan de driehoek van Kennemerland en Zaanstad (hun korpsbeheerders, hoofdofficier en hoofdcommissarissen), om strafzaken om te zetten in schikkingen en taakstraffen.

Buijnink bekijkt deze operatie van de positieve kant. Het is volgens hem niet een kwestie van `nood breekt wet', maar `nood schept innovaties'. ,,Wij willen veel vaker gaan schikken, in overleg met de officier van justitie of via een van te voren afgesproken regeling. Het OM kan de taakstraffen uitbreiden. We zoeken naar zijpaden. We willen de justitieketen ontlasten en toch opsporen en lik-op-stuk geven.''

Schikken kan ver gaan. Lachend memoreert Buijnink de miljoenen-transacties met de bedrijven die van fraude met de bouw van de Schiphol-tunnel werden verdacht. Verkeersdelicten komen als eerste in aanmerking voor de verruiming van het schikkingen-beleid. Maar Buijnink denkt ook aan het schikken met een verhoogd bedrag van recidive-zaken en sluit andere categorieën, zoals inbraken, niet uit. Alles beter dan zaken op de plank leggen en daarna de prullenbak in.

Het resultaat, zo hoopt hij, is een model waarmee de stroom kan worden beheerst. ,,We weten wat de rechtbank aankan. Dan gaan we terugtellen. Kan het parket dat aantal zaken aanleveren? Wat blijft er over? Hoe zou je die rest-zaken kunnen afdoen? Welnu, met alternatieve straffen. Terugrekenend mag het er nooit toe leiden dat de politie beperkt wordt in de opsporing.''

De voorstellen voor alternatieve straffen zullen niet alleen van toepassing zijn op toekomstige delicten, maar ook op de voorraad van achtduizend plankzaken. Deze zullen hiermee slinken, maar onvoldoende om de enorme achterstand op te ruimen. En dus is de radicaalste aanpak: seponeren, oftewel de prullenbak, thans aan de orde. Hoofdofficier Wooldrik heeft afgelopen donderdag in het regionaal overleg van burgermeesters en politie deze maatregel feitelijk al aangekondigd.

Het parket Haarlem wordt gedwongen inventief en flexibel te zijn. Er zijn niet veel keuzes: of de kraan dichtdraaien, of met veel meer mensen dweilen. Volgens Frits Bakker begint de toestand bij zijn rechtbank zich al enigszins te normaliseren. In de tweede helft van 2001 en de eerste drie maanden van dit jaar ,,stond het water ons aan de lippen''. Maar ook in die drukste tijd , zo wenst hij te onderstrepen, is ,,geen enkele concessie door ons gedaan aan de kwaliteit van de rechtspraak''. De uitbreiding van de rechtbank (in 2002 en 2003 met twintig fulltime rechters) en de solidaire hulp van rechtbanken elders die honderden drugskoeriers-zaken overnamen, heeft de werkdruk tot 'een aanvaardbaar niveau' teruggebracht.

Voor de 'prop in de pijp', die politiechef Buijnink over maximaal een jaar kwijt wil zijn, heeft de rechtbankpresident niet zo'n snelle oplossing. Bakker wijst er op dat de rechtbanken elders in het land tot het eind van het jaar Haarlem helpen, maar dat hun solidariteit dan stopt. Ze kampen zelf immers met flinke achterstanden.

In 2003 zal Haarlem tachtig procent van de Schiphol-zaken zelf behandelen, twintig procent zullen Amsterdam en Utrecht nog voor rekening nemen. Het werkplan van de Haarlemse rechtbank gaat er nu van uit dat de 'bolletjesprop' over drie jaar, in 2005, verdwenen is. Bakker toont zich opgelucht over het voorstel van minister Donner om de kleinere smokkelaars niet in Nederland te berechten en naar huis te sturen. ,,Je ziet dat het aantal koeriers onuitputtelijk is'', constateert de rechtbankpresident. ,,Dan moet je je afvragen: willen wij onze gevangenissen volzetten met alleen maar drugssmokkelaars?''

In Haarlem durft niemand bij justitie en politie nu al te voorspellen welk effect Donners wending in het beleid zal hebben. Als de meeste drugskoeriers inderdaad (al dan niet met een dagvaarding) het land worden uitgezet identiek, overigens, aan de suggestie die Wooldrik een jaar geleden deed en die politiek zoveel commotie teweeg bracht dat de Kamer de minister dwong om 'geen enkele bolletjesslikker heen te zenden' dan zal dit de Haarlemse justitieketen op den duur soelaas bieden.

    • Hella Rottenberg