Japans water gieten op Hollands graf

Twee jaar geleden verscheen In een Japanse stroomversnelling, een rijk boek over de Nederlandse bijdrage aan de modernisering van de Japanse waterhuishouding. Tussen 1872 en 1903 werkte een aantal Nederlandse waterbouwkundigen in Japan aan het bevaarbaar maken van rivieren en het toegankelijker maken van havens. In Japan zijn deze `watermannen' nog steeds bekend naar verluidt kent elk schoolkind de naam van Johannis de Rijke.

Over de watermannen is er nu ook een documentaire, geregisseerd door Louis van Gasteren, eerder al de motor achter het boek. Van Gasteren, wiens voorlaatste film over water en Nederland ging (Een zaak van niveau, 1989), lijkt er ook in deze documentaire op uit mensen zoveel mogelijk over het onderwerp te leren. Dat is bijzonderder dan het op het eerste gezicht lijkt. In `creatieve' documentaires wordt wel eens belangrijke informatie weggelaten. Uit Pieter Fleury's openings film van het Nederlands Film Festival over Ramses Shaffy kun je bijvoorbeeld niet te weten komen dat Shaffy behalve zanger ook acteur is geweest. De meeste mensen zullen nog minder over de waterhuishouding van Japan weten dan over Shaffy, maar Van Gasteren wekt in ieder geval de indruk dat hij niets weglaat. Die grondigheid maakt deel uit van de charme van de film. Van Gasterens bevlogenheid is even ontroerend als het respect waarmee de Japanners de watermannen nu nog steeds bejegenen. In de film giet een oude Japanse man water afkomstig uit een Japans meer uit over het graf van De Rijke in Nederland.

Dit compenseert de saaiheid die het onderwerp ondanks het belang van het werk van de watermannen voor Japan aankleeft. Er zullen weinig mensen zijn die alleen uit chauvinisme deze film willen zien. Van Gasteren doorbreekt op nog een paar manieren de saaiheid. Voor de belangrijkste gebruikt hij acteurs, die eerst spelen dat ze zich in Japan voorbereiden op een rol in een speelfilm over de watermannen en later ook echt in een scène uit die fictieve film te zien zijn. Zo smokkelt Van Gasteren wat meer emotie de film binnen.

Je hoort nog wel eens zeggen dat mensen veel te danken hebben aan hun leraar Nederlands of geschiedenis. De Van Gasteren van deze film als geschiedenisleraar, dat was niet gek geweest.

In een Japanse stroomversnelling. Regie: Louis van Gasteren. Met: Wilbert Gieske, Ramón Gieling. In: Ketelhuis, Amsterdam; 't Hoogt, Utrecht.

    • Bianca Stigter