`Economische zelfmoord Baskenland'

Werkgeversvoorman José María Vizcaíno heeft meer dan genoeg van de gang van zaken in Spaans Baskenland. Een eigen staat zou `economische zelfmoord' betekenen.

Een anekdote. Een vriend van werkgeversvoorman José María Vizcaíno, net als hij een ondernemer in Baskenland en doelwit van de terreurbeweging ETA, heeft hoofdpijn. Hij stopt met zijn auto in een drukke straat in Bilbao om even wat aspirientjes bij de apotheek te halen. Samen met zijn lijfwacht stapt hij uit en wordt tegengehouden door een wat oudere man die hem begint uit te schelden. ,,Slappeling, aansteller'', schreeuwt de oude hem toe, wijzend op zijn lijfwacht. ,,Dankzij mensen als jij hebben we hier zo'n slecht imago in Baskenland.''

Vizcaíno (60) lacht flauwtjes om het waargebeurde verhaal. Hij is directeur van een familiebedrijf in koelinstallaties met vierhonderd man in dienst en een jaaromzet van 90 miljoen euro. Hij is medeoprichter van de werkgeversorganisatie Confebask en president van de Círculo de Empresarios Vascos, een denktank waarin op persoonlijke titel een zestigtal Baskische topondernemers is verenigd.

Vizcaíno, Bask in hart en nieren, is het zat. Zat van de permanente bedreigingen van de terreurorganisatie ETA, die ervoor hebben gezorgd dat politici, intellectuelen en zakenlieden met lijfwachten over straat moeten. Zat van de `revolutionaire belastingen', de geldbedragen die de ondernemers, groot en klein, worden afgeperst als afdracht aan de ETA. En zat van de demagogie van zijn eigen regionaal-nationalistische minderheidsregering van de PNV. Die weigert het gerechtelijk bevel uit te voeren om de politieke tak van de ETA te ontbinden. Maar bij monde van regio-president Ibarretxe heeft de PNV wel aangekondigd dat er een referendum moet komen over een afsplitsing van Baskenland in een `vrije associatie' met Spanje.

Hoewel nog niet duidelijk is wat de Baskische nationalisten hiermee precies willen, lijdt het volgens Vizcaíno weinig twijfel wat de nationalistische leider Arzalluz wil: een eigen staat. En dat is alleen al vanuit het economisch perspectief van de ondernemers een regelrechte ramp. Het brengt de Baskische regio op een ramkoers met de rest van Spanje, veruit zijn belangrijkste achterland. En met de Europese Unie, die volgens Vizcaíno nooit zal accepteren dat alle regios met nationale ambities hun eigen ministaatjes gaan vormen. ,,Een bestaan in de marge van de EU is economische zelfmoord. Dat gaat ons enorm veel geld kosten. Maar dergelijke calculaties hebben de nationalisten nooit gemaakt.''

,,Een doodlopende weg'', zo oordeelt Vizcaíno over de radicalisering die de afgelopen jaren heeft plaatsgehad van de PNV, de Baskisch-nationalistische partij van sterke man Xavier Arzalluz die al 22 jaar de regio bestuurt. Het valt Vizcaíno merkbaar niet makkelijk om de teloorgang van Baskenland te beschrijven. ,,Het doet me pijn. Dit is mijn land, ik ben er geboren en getogen. Ik ben trots als Bask. Als je kritiek hebt, wordt je al snel verweten dat je een smet op Baskenland legt. Maar wij staan hier naakt, als de keizer in het sprookje, en iedereen zegt hoe mooi onze kleren zijn. In onze kringen heerst angst, ook voor de PNV.''

Vorig jaar trokken de werkgevers in de Círculo de aandacht met een ongebruikelijke verklaring dat het herstel van de democratische vrijheden in Baskenland prioriteit nummer één van de regioregering moest zijn. Sindsdien is de situatie verder verslechterd. ,,De voorwaarden voor vrije meningsuiting zijn er niet. Wie zijn mond opentrekt loopt het risico doodgeschoten te worden. De regioregering heeft de verantwoordelijkheid die vrijheid te garanderen en moet de radicalen in deze samenleving duidelijk maken dat hun fascisme, hun gebrek aan fundamenteel respect, niet getolereerd wordt. Je hoort de regiopresident niet zeggen: `Ik zal niet rusten tot ik jullie heb aangepakt'. In plaats daarvan komen ze nu met deze voorstellen.'' [Vervolg BASKENLAND: pagina 21]

BASKENLAND

'Economie is stabiel'

[Vervolg van pagina 17] De regionaal-nationalistische ambities is een vorm van navelstaarderij die volgens Vizcaíno vergaande gevolgen kan hebben. Het investeringsklimaat zal verslechteren, handelsbarrières zijn mogelijk, de producten in Baskenland zullen duurder worden. ,,De regioregering wil nu ook zeggenschap over de sociale zekerheid. En dat terwijl overal duidelijk is dat de financiering hiervan in de toekomst alleen maar mogelijk is in grotere verbanden'', zegt Vizcaíno. Met het openbreken van nieuwe markten ligt het niet anders. Baskenland (twee miljoen inwoners) is geen machtsblok waar de wereld rekening mee moet houden. ,,De belangrijkste reizen van onze regiopresident waren naar Cuba en Algerije. Daar is alles mee gezegd'', aldus de ondernemer.

De kennis- en kapitaalvlucht uit Baskenland zijn al gaande en zullen verder toenemen, voorspelt Vizcaíno. ,,Een gezonde maatschappij kan niet functioneren zonder intellectuelen, kunstenaars en ondernemers. De burgerij trekt weg, die legt zijn eieren liever in een ander mandje. Je bent bang, voor je familie, je kinderen.'' De afgelopen jaren is er al een belangrijke uittocht van de grote Baskische ondernemingen geweest uit de van oudsher sterk geïndustrialiseerde zone. De bankreus BBVA, het energiebedrijf Hiberdrola en de uitgeverij Grupo Correo verplaatsten hun belangrijkste beslissingscentra naar Madrid, mede omdat ze de terreur en de nationalistische dwingelandij beu waren.

,,Als de nationalisten hier een economie willen van landbouw en veeteelt, dan moet ze dat zeggen'', aldus Vizcaíno. De regionale economie in Baskenland, die zich vorig jaar nog redelijk staande hield, begint de gevolgen van de crisis te merken. ,,De economische instabiliteit is hier sterk toegenomen.''

De regioregering van de PNV draagt volgens Vizcaíno grote verantwoordelijkheid voor de algehele verzieking van het klimaat. In de 22 jaar van zijn bestuur is de partij uitgegroeid tot een inktvis met tentakels in alle geledingen van de maatschappij. Kritiek wordt niet geduld. ,,Binnen de PNV weten veel mensen het ook niet meer. Maar er heerst angst. De macht van de partij is enorm. Het ergste is nog de kunstmatigheid van de hele kwestie. Volgens de bestaande studies behoort afscheiding van Spanje volstrekt niet tot de grootste zorgen van de Basken. Slechts 20 procent is er voorstander van. In het jaar dat de ETA zijn aanslagen stopzette was iedereen dit thema vergeten'', aldus Vizcaíno.

De schuld ligt deels ook bij de centrale regering in Madrid en vooral diens premier, José María Aznar. Diens starre houding tegenover de nationalisten heeft alleen maar meer olie op het vuur gegooid, meent de ondernemer. Een uitweg uit het conflict lijkt bijna onmogelijk. ,,Na de dood van Franco was de terreur nog groter. Maar toen hadden we nog illusies over de opbouw van Baskenland. Die hebben we nu verloren.'' Toch blijft Vizcaíno in zekere zin optimistisch. ,,We zitten op een turning point. Slechter dan nu kan het niet gaan.''