De ontvoerden zijn weggespoeld in Noord-Korea

Noord-Korea erkent de ontvoering van Japanners in het verleden. Maar onderzoekers stuitten op meer vragen dan ze antwoorden krijgen.

Toen Noord-Korea twee weken geleden erkende dat het Japanse burgers had ontvoerd en excuses aanbood, leek een obstakel in de relaties tussen de twee landen uit de weg geruimd. Het tegendeel blijkt het geval. Noord-Korea heeft met de erkenning een doos van pandora geopend die Japan van de ene verbazing in de andere doet vallen.

Vandaag keerde een Japans onderzoeksteam terug uit Noord-Korea met nadere informatie over de dertien Japanners die rond 1980 naar Noord-Korea zijn ontvoerd. Acht van hen zijn inmiddels overleden, zo werd twee weken geleden al duidelijk. Hoe?, wilde de familie vervolgens graag weten.

De delegatie heeft antwoord gekregen van Noord-Korea, en ook het verbazingwekkende nieuws dat de graven van zeven van de acht door overstromingen zijn weggespoeld. Er is dus geen enkele controle mogelijk van doodsoorzaak of zelfs identiteit. Vooralsnog zeggen familieleden dat ze geen woord geloven van de verklaringen die Noord-Korea geeft. De moeder van Megumi Yokota, die in 1977 op 13-jarige leeftijd verdween, zei vandaag op de Japanse televisie zelfs nog heilig te geloven dat haar dochter leeft.

Het merendeel van de dertien Japanners was rond de twintig jaar oud toen ze werden ontvoerd. Dat acht van hen inmiddels zijn overleden, is dus uitermate onnatuurlijk. De redenen die Noord-Korea heeft gegeven zijn uiteenlopend. Megumi Yokota zou wegens depressiviteit al in 1993 in een ziekenhuis zelfmoord hebben gepleegd. Hij zou zich in de tuin aan een dennenboom hebben verhangen, met achterlating van een dochter die recentelijk voor het eerst heeft gehoord dat haar moeder Japanse was. Voor anderen zijn doodsoorzaken gegeven als: auto-ongeluk, koolmonoxide-vergiftiging wegens een defecte kolenkachel, hartziekte of verdronken in zee. Controle is echter niet mogelijk bij gebrek aan graven. Noord-Korea heeft halverwege de jaren negentig inderdaad grote overstromingen gekend, maar familieleden hebben met ongeloof gereageerd op het nieuws dat bijna alle graven van juist deze mensen zijn weggespoeld. Bovendien is het ene stoffelijk overschot dat wel achterhaald kon worden om onduidelijke redenen maar liefst twee keer gecremeerd.

De verdenking dat Japanse burgers door Noord-Korea waren ontvoerd heeft jarenlang verhinderd dat Japan en Noord-Korea eindelijk de Koude Oorlog achter zich konden laten en diplomatieke betrekkingen aangaan. In ruil voor onderhandelingen over het aangaan van relaties en de belofte van Japanse economische steun erkende de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-il twee weken geleden dat zijn land inderdaad verantwoordelijk was voor de verdwijningen. Speciale eenheden van het leger hadden de slachtoffers van de Japanse kust geplukt of uit Europa naar Noord-Korea gelokt. Als reden gaf Kim dat deze ,,impulsieve'' eenheden op zoek waren naar Japanners die hun taalonderricht konden geven en wier identiteit ze konden gebruiken voor spionage in het buitenland.

Met deze erkenning leek schoon schip te zijn gemaakt. Het tegendeel blijkt het geval. De familieleden van de slachtoffers zijn bijna dagelijks op de Japanse televisie te zien. De vader van Megumi Yokota heeft voor de camera's eindeloos zijn tranen kunnen wegvegen, terwijl naast hem zijn vrouw volhoudt dat haar dochter nog in leven moet zijn. Nu eindelijk officieel vast staat dat deze mensen jarenlang de waarheid hebben gesproken met hun beschuldigingen aan het adres van Noord-Korea, krijgen de Japanse media geen genoeg van het herhalen van hun dramatische verhalen.

De meeste slachtoffers zijn eenvoudigweg tijdens wandelingen langs het strand door Noord-Koreaanse agenten overmeesterd, met rubberbootjes overgebracht naar schepen die voor de kust lagen te wachten, en voor ze door hadden wat er gebeurde waren ze in Noord-Korea. Twee jonge stellen wier romantische avondwandeling op deze manier eindigde, zijn nog in leven. Ze zijn in Noord-Korea getrouwd en hebben inmiddels bijna volwassen kinderen.

De vraag is hoe het nu verder moet. De Japanse regeringswoordvoerder Shinzo Abe zei vandaag dat de informatie tot dusver niet meer is dan wat ,,Noord-Korea ons heeft meegedeeld''. Abe zei dat Japan doorgaat met onderzoek. Maar Tokio loopt onvermijdelijk tegen het probleem aan dat bij gebrek aan graven op zeker moment niets meer te onderzoeken valt. De vraag is wat dat zal betekenen voor de onderhandelingen over het normaliseren van de betrekkingen.

    • Hans van der Lugt