De onderkant van oorlog

Anja traint als lid van de olympische zwemploeg in Moskou als in de streek waar ze vandaan komt, Tsjetsjenië, oorlog uitbreekt. Ze vermomt zich als jongen en gaat erheen. Twee jaar later komt een oude bekende haar tegen en ontdekt dat het meisje dat ervan droomde Rusland te vertegenwoordigen op de Olympische Spelen nu alleen nog Russen wil vermoorden.

Die oude bekende is fotograaf Stanley Greene, een van vier journalisten die aan het woord komen in een documentaire die de IKON vanavond uitzendt. De maakster van de film heeft als journalist de eerste Tsjetsjeense oorlog (1994-1996) verslagen, maar daarna is zij ermee gestopt. Waarom, dat wordt wel duidelijk als ze collega's laat vertellen die zijn doorgegaan.

,,Je staat om zeven uur op en gaat op pad. Je loopt naar de oorlog. (...) Je begint de slachtoffers te fotograferen. Na een tijdje heb je er genoeg van en loop je weer terug. Terneergeslagen en bang, maar in de wetenschap dat een paar straten verderop een thuis wacht, een kop thee, veiligheid. En dan sla je een hoek om en zie je dit: de man die een paar uur geleden nog met je mee was gelopen, om een sigaret had gevraagd, een praatje had gewild – zijn benen zijn eraf gerukt. Je weet dat je hem niet kunt helpen en voelt jezelf een eikel. Want je fotografeert hem en rechtvaardigt dat door te zeggen: de wereld moet weten wat hier aan de hand is. Wat een gelul.''

Hier zijn geen verslaggevers aan het woord die nog zingend naar hun werk gaan. Correspondent Andrej Babitski van Radio Free Europe wilde zijn landgenoten met onafhankelijke berichtgeving de verschrikkelijke waarheid voorhouden. Hij werd gearresteerd en kwam gebroken terug. ,,Het is een kinderlijke illusie dat informatie iets kan veranderen'', zegt hij nu.

De geïnterviewden geven een indringend beeld van de onderkant van oorlog, daar waar de bommen neerkomen. Het is alleen jammer dat een film als deze zo laat op de avond wordt uitgezonden. Ten eerste omdat meer mensen zouden moeten kijken nu het geweld in Tsjetsjenië sinds 11 september geschaard wordt onder de wereldwijde `oorlog tegen het terrorisme'. Ten tweede omdat je erna niet meteen kunt slapen.

Werelden: Tsjetsjenië slaap zacht, Ned.1, 22.55-23.50u.

    • Hans Nijenhuis