Botsende recensies van een akkoord

De VS hebben negatief gereageerd op het akkoord tussen de VN en Irak over de wapeninspecties. Een botsing van twee werkelijkheden.

Publieke diplomatie is niet de sterkste en favoriete kant van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Colin Powell. De generaal bd. bedrijft veelal telefoondiplomatie, reist minder dan zijn voorgangers de wereld rond, en is op persconferenties soms een stroeve verschijning. Des te opmerkelijker was daarom de wijze waarop Powell gisteren publiekelijk en hardhandig afstand nam van de gesprekken tussen chef-wapeninspecteur Hans Blix en Iraakse autoriteiten over de hervatting van de VN-wapeninspecties in Irak.

Blix had een paar uur eerder in Wenen meegedeeld dat Irak, voor het eerst sinds december 1998, alle voorwaarden had geaccepteerd voor hervatting van de inspecties op basis van de bestaande VN-resoluties, en met name VN-resolutie 1284 uit 1999. Niet veel later, op een inderhaast georganiseerde persconferentie, keerde Powell zich vierkant tegen een terugkeer van de wapeninspecteurs naar Irak op dit moment. Een medewerker zinspeelde zelfs op een Amerikaanse blokkade hiervan.

De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties moet eerst ,,een nieuwe sterke, harde resolutie'' aannemen met verse instructies voor het VN-wapeninspectieteam UNMOVIC van Blix, zei Powell. In minder diplomatieke taal: waar Blix en Irak nu mee aankomen, is een lege huls, want al die vorige resoluties vinden wij als Verenigde Staten achterhaald. Daarom ook proberen de VS met steun van de Britten een nieuwe VN-resolutie aangenomen te krijgen, die uitgaat van agressievere wapeninspecties, begeleid door een `beschermingsmacht', en die bij gebrekkige Iraakse medewerking militaire actie mogelijk maakt. ,,We moeten ons niet tevreden stellen met Iraakse halve waarheden of Iraakse compromissen of Iraakse inspanningen ons in hetzelfde moeras terug te krijgen waarin ze de Verenigde Naties brachten'' in het verleden, zei Powell.

Het klonk heel anders dan wat Blix in Wenen zei over de Iraakse opstelling: ,,Er is een bereidheid om de inspecties te accepteren, die tevoren niet bestaan heeft.'' Blix wees erop dat Irak voor het eerst resolutie 1284 had geaccepteerd, bereid was tot `praktische afspraken' over onder meer transport en huisvesting van de inspecteurs en ,,onmiddellijke, onvoorwaardelijke en onbeperkte toegang'' tot alle plaatsen aan UNMOVIC te geven. Met één beperking: toegang tot de acht `presidentiële plaatsen', zoals Saddams paleizen, was nog steeds aan restricties onderhevig, waaronder waarschuwing vooraf en alleen onder begeleiding van diplomaten; een regeling die is opgenomen in resolutie 1284 na een afspraak tussen VN-chef Kofi Annan en Saddam Hussein in februari 1998.

Het diametrale perspectief van Powell en Blix is een botsing tussen juridische werkelijkheid en politieke realiteit. Die botsing leidt ertoe dat voorlopig onduidelijk is of de wapeninspecties überhaupt worden hervat. Of Blix, zoals hij van plan is, op of rond 15 oktober met een `voorbereidingsteam' van inspecteurs naar Bagdad kan reizen, met welke instructies dat zal gebeuren en of Irak dan nog steeds akkoord zal gaan, dat alles blijft nog dagen onzeker.

Blix rapporteert morgen aan de Veiligheidsraad, op basis van het oude inspectieregime in resolutie 1284. Blix is een dienaar van de Veiligheidsraad, die hem wettelijke instructies in de vorm van resoluties geeft. Volgens een van zijn medewerkers ging hij daarom ook met de Irakezen aan tafel: toen Blix twee weken geleden de Veiligheidsraad inlichtte over zijn plan nadat Bagdad zich bereid had verklaard tot inspecties, ,,zei niemand: je moet niet naar Wenen gaan'', ook niet de VS. ,,Natuurlijk weten wij dat er sprake is van een nieuwe resolutie'', zegt deze medewerker van Blix, ,,maar zolang die niet is aangenomen, blijft 1284 ons mandaat.'' Daarbij komt dat in kringen rond VN-chef Kofi Annan al maanden de neiging bestaat om de goede wil van de Irakezen te onderstrepen, in de hoop een aanval van de VS te vermijden.

Blix' benadering van `1284' en de hoop binnen de VN-top sporen niet met de harde koers van de VS jegens Saddam. Het spoort evenmin met de nieuwe realiteit die nu verder vorm krijgt in de Veiligheidsraad, onder Amerikaanse druk. De raad buigt zich over een nieuw agressiever inspectieregime zoals de VS en de Britten voorstellen in hun ontwerpresolutie. Het enthousiasme bij Frankrijk, Rusland en China voor dat Amerikaans-Britse plan mag voorlopig gering zijn, maar de VS zijn bereid tot onderhandelingen. En ook de Fransen pleiten in een eigen plan voor een harder inspectieregime in een nieuwe resolutie, en willen militaire maatregelen eventueel uitstippelen in een tweede resolutie. China staat welwillend tegenover dat Franse plan.

Het is niet uitgesloten dat deze kloof tussen de permanente leden met vetorecht alsnog wordt gedicht. Als dit leidt tot een nieuw inspectieregime, rijst de vraag wat Irak doet. De komende dagen moet eerst blijken in hoeverre de rest van de Veiligheidsraad genoegen neemt met de Iraakse toezeggingen in Wenen. Powell wil nog weken de tijd nemen voor een nieuwe resolutie. Juridisch kan hij Blix en zijn inspecteurs niet afhouden van terugkeer naar Bagdad, maar de politieke weging is een andere. De kans dat Blix naar Irak zal afreizen met een hevig verdeelde Veiligheidsraad en tegen de wil van supermacht Amerika lijkt niet groot.

De afloop blijft onvoorspelbaar. De oorlogsdreiging hangt onverminderd in de lucht. En in veel hoofdsteden liggen de zenuwen bloot. Ook in Washington. Daarom spoedde Powell zich naar de media om Blix' tijding te sussen en de indruk te vermijden dat de VS hier een publicitaire slag misten in hun strijd tegen Saddam.

    • Robert van de Roer