Blair belooft maatwerk aan Britse burger

Tijdens het Labour-congres in Blackpool opende premier Blair de aanval op wat hij ziet als overjarige taboes van zijn partij. ,,We zijn niet doortastend genoeg geweest.''

Hij mag een vent zijn bij een buitenlandse crisis, maar waarom is Tony Blair aan het thuisfront nog steeds zo timide? Britten met die klacht, steeds luider te horen sinds de tweede, riante Labouroverwinning van vorig jaar, leken gisteren hun zin te krijgen.

In een harde aanval op zijn critici uit de traditionalistische hoek van de partij beloofde Blair gisteren zijn hervormingen van de gezondheidszorg en het onderwijs niet alleen door te zetten, maar zelfs radicaal te versnellen. De tijd van de ,,monolitische'', centraal geleide staatsbedrijven in de openbare sector is voorbij, aldus de premier in zijn rede tot het jaarlijkse partijcongres in Blackpool. De tijd van Big State, die zijn burgers ,,confectie'' levert, is voorbij. De staat kan en moet niet meer doen dan burgers ,,in staat stellen'' het maatwerk te krijgen dat ze deze eeuw verlangen.

Na zeven jaar Labour is daarmee nog slechts een begin gemaakt, erkende Blair, die weet hoe droevig de statistieken in de zorg, het onderwijs en bij de spoorwegen blijven. Maar Labour ,,is op zijn best als het op zijn meest doortastend is [en] bold zijn we tot dusverre niet genoeg geweest. Het is tijd om het tempo te verhogen, niet om pas op de plaats te maken'', aldus Blair.

De premier had geen symbolischer plek kunnen kiezen voor zijn aanval op wat hij ziet als overjarige taboes van zijn partij. De verlopen badplaats met zijn schilferende pieren, een achtbaan, namaak-Eiffeltoren, ezelritjes en fish & chips-walm is de plek waar arbeiders vanouds een paar dagen vakantie houden. Blackpool is oud-Labour.

Met de principes van de partij – zoals gratis gezondheidszorg en een goede openbare school voor iedereen – is volgens de premier nog steeds ,,niets mis''. Maar, zei hij, ,,als de oude methodes hadden gewerkt, zouden die nu resultaat gehad moeten hebben.'' Dat is niet het geval en daarom is het tijd voor een radicale transformatie. Dus: niet minder privatiseringen in de zorg, zoals de bonden eisen, maar méér. Niet minder selectie of prestatieloon binnen het onderwijs maar méér, zei Blair. Toegeven aan de roep van `behoudend links' is ,,zelfbedrog'', ,,de eeuwige ziekte van zelfdestructie die centrum-linkse regeringen bedreigt''. Door het politieke midden te verlaten, zou Labour slechts de Conservatieve partij, die nu geen kans maakt, opnieuw in het zadel helpen. Er is geen alternatief. Niet voor de partij en niet voor Blair, die zijn politieke lot uitdrukkelijk heeft verbonden aan een succesvolle modernisering van de publieke sector.

Nog geen dag eerder leek hij fors in het defensief gedrongen. Een harde motie waarin de regering steun vroeg voor eventueel militair optreden tegen Irak, moest inderhaast worden teruggetrokken. En met grote meerderheid nam het congres maandag een motie aan die de regering oproept de semi-privatiseringen in zorg en onderwijs te bevriezen. Bonden van onderwijzers, verplegers en metrobestuurders, die hun stakingen opvoeren en de Labourkas afknijpen, eisten een onafhankelijk onderzoek naar de zogeheten private finance initiatives (PFI's), waarbij particuliere bedrijven openbare projecten helpen financieren én exploiteren. Die PFI's beroven ambtenaren van hun beschermde status en duwen ze een loonschaal naar beneden ten opzichte van collega's die wel in overheidsdienst blijven, zeggen de bonden.

Blair gaf gisteren echter geen duimbreed toe. Want de recordaantallen ziekenhuizen en scholen die nu worden gebouwd zijn juist te danken aan die particuliere geldstroom, zei hij. ,,Ik weiger tegen [de kiezers] te zeggen: Het spijt me, er is duscussie over de PFI's, daarom leggen we de bouw stil. Het kan de burgers niets schelen wie ze bouwt, zolang ze maar gebouwd worden. En mij ook niet, zolang ze op tijd en binnen de begroting zijn'', aldus de premier.

Het was een harde boodschap, maar de verpakking was suikerzoet. Of de bonden ,,alsjeblieft'' wilden meewerken aan de hervormingen, als ze net als hij geloofden in solidariteit en justice for all, vroeg Blair. Dat deed hij ook met dat andere omstreden punt: Irak. Een grap over de Ryder-cup, een golfbeker, waarbij ,,George Bush en ik tegenover elkaar staan'', ging erin als koek. Het bewees hoe goed de tekstschrijvers de bittere pillen hadden verguld. Maar toen het applaus was weggestorven, zette de werkelijkheid weer in. ,,Tien punten voor theorie'', zei meer dan een afgevaardigde. ,,Nu zien wat het in praktijk betekent.''

    • Hans Steketee