Ambtenaren klaar voor CAO-gevecht

Met een tekort op de begroting start het rijk vandaag de onderhandelingen voor de CAO voor ambtenaren. Op de grens van overvloed en recessie staat een hard arbeidsconflict voor de deur.

Op het eerste gezicht worden het saaie CAO-onderhandelingen tussen het Rijk en de ambtenaren. ,,We kunnen wel de suggestie wekken dat er ruimte is, maar die is er niet'', zei minister Remkes (Binnenlandse Zaken) vanmorgen nadat hij de bonden voor het eerst had gesproken. Voor de ambtenaren in Rijksdienst, ongeveer 120.000 personen, zit er niet meer dan 2,5 procent loonstijging in het komend jaar, gelijk aan de verwachte inflatie. Het totale loonbedrag voor de rijksoverheid bedraagt in 2003 naar verwachting bijna 60 miljard euro.

Vandaag beginnen de `onderhandelingen' over hun cao. Maar of die onderhandelingen ook saai worden valt te bezien. De vakbonden voorspellen een hard conflict. ,,We zullen gaan praten, maar dan tot de conclusie komen dat we die 2,5 procent te weinig vinden'', zegt bestuurder Jan Hut van de vakbond CMHF. ,,Remkes mag dan vervolgens in het kabinet zijn kracht laten zien.''

Iedereen kan het doemscenenario van Balkenende inmiddels dromen: de broekriem gaat aan, eerst het zuur en dan het zoet, allemaal inleveren. Maar voor de ambtenaren in dienst van de rijksoverheid zal het toch een onaangename verrassing geweest zijn al in juli te vernemen dat hun loon met maximaal de inflatie stijgt. Want loonmatiging wordt de komende jaren het parool om de economie uit het slop te trekken. En de ambtenaren moeten het goede voorbeeld gaan geven, vindt het kabinet.

De verwachtingen voor forse verbeteringen waren in de nadagen van het paarse kabinet juist extra hoog opgelopen onder de ambtenaren. Dankzij een rapport van directeur-generaal Van Rijn van Binnenlandse Zaken – over de overheid als werkgever – was er vorig jaar eindelijk aandacht voor hun positie. En het was niet best gesteld met de ambtenarij, zo bleek. Een slecht imago, weglopende ambtenaren, een hoog ziekteverzuim, problemen met werving van ambtenaren, weinig financiële prikkels voor ambtenaren en een te lage arbeidsparticipatie waren de voornaamste manco's.

Maar de tijden zijn veranderd. Vorig jaar werd nog fors geïnvesteerd in de verbetering van de positie van de overheid als werkgever (1,6 miljard euro erbij). ,,We houden vast aan de Van Rijn-operatie'', zei Remkes vanmorgen. Het Rijk moet aantrekkelijk blijven met ,,volop kansen voor de ambtenaren''. Maar extra geld is er nauwelijks. Remkes: ,,Geld is belangrijk, maar niet alles.''

Ondanks de maximale loonruimte van 2,5 procent blijft er volgens de minister de komende weken ,,nog voldoende over om te onderhandelen''. Zo wil hij praten over een bonussysteem voor ambtenaren die zelden ziek zijn en zullen ambtenaren meer dan nu op kwaliteit worden beoordeeld.

Maar de andere secundaire punten die hij noemt zijn overwegend negatief voor de ambtenaren. De minister stelt voor om de overwerktoelage vast te stellen op een uniform percentage van 25 procent per uur. Ook wil hij de uitbetaling van de onregelmatigheidstoeslag stopzetten als een ambtenaar langer dan vier weken niet werkt door ziekte, vakantie of verlof. De regels voor vervroegde uittreding worden aangescherpt. Om verder de opgelegde bezuinigingen te halen moeten ministeries volgens Remkes ,,niet de kaasschaf hanteren, maar duidelijke keuzes maken''. De recessie biedt de overheid overigens ook een voordeeld: de krapte op de arbeidsmarkt neemt af waardoor het vinden van goed personeel makkelijker wordt.

De vakbonden vinden het onterecht dat ze het goede voorbeeld moeten geven met een gematigde loonstijging. ,,We ijlen altijd achter de marktsector aan'', zegt bestuurder Hut. ,,We hebben niet kunnen profiteren van de hoogconjunctuur. We hebben nog steeds een achterstand''. Het kabinet rijdt zichzelf volgens hem ,,verschrikkelijk in de wielen'' door zo scherp in te zetten en daarmee het beroep van ambtenaar weer onaantrekkelijker te maken.

Na een jaar van forse investeringen in de sector Rijk gaat de geldkraan dus weer dicht. Paradoxaal genoeg gaat de overheid wel door met de ingezette wervingscampagne voor nieuw personeel. Topambtenaar Van Rijn had het in zijn nota van februari 2001 al voorzien. Op korte termijn was er veel geld nodig voor het aanpassen van het systeem, op lange termijn moest er vooral gedacht worden aan imagocampagnes.

,,Kennelijk wordt onverkort naar nieuwe werknemers gezocht, ondanks taakstellingen die zijn gesteld'', stelt vakbond AbvaKabo verbaasd. Het doorgaan met de campagne schept verwachtingen bij de vakbond. ,,Als je groots nieuwe collega's zoekt, moet je hen ook iets bieden'', aldus een onderhandelaar. Deze bond zet in op een loonsverhoging van 3,5 procent, en goede secundaire arbeidsvoorwaarden. De eisen van de andere komen hiermee overeen. Remkes stelde vast dat de bonden niet ,,met één blok aan werknemerseisen'' zijn gekomen, ,,maar een veelheid aan standpunten''. Hij formuleerde zo dè vraag die de komende weken zal opspelen: hoe eendrachtig werken de ambtenarenbonden samen en in hoeverre willen ze tot acties overgaan.