Spoed geboden: babyboomers gaan met pensioen

De stiekeme beurskrach test het Nederlandse pensioenstelsel. Pensioenwaakhond PVK eist van 300 fondsen snelle maatregelen. Maar nu de aandelen op stel en sprong verkopen ,,helpt je geen biet vooruit.''

Het goede nieuws is dat tweederde van de Nederlandse pensioenfondsen geen zorgwekkende financiële positie heeft. En dat na een ruime halvering van de Nederlandse beurskoersen. Drie hoeraatjes voor het pensioenstelsel achter de dijken, dat internationaal hoog staat aangeschreven.

Het slechte nieuws is dat ongeveer 300 pensioenfondsen, waaronder enkele (onbekende) hele grote, wel een tekort hebben of oog in oog staan met de kritische grens. De toezichthoudende Pensioen- en Verzekeringskamer (PVK) indiceerde gisteravond dat de betrokken fondsen, bij de huidige stand van de Amsterdamse beursgraadmeter AEX van 300, samen een tekort hebben van 23 miljard euro.

,,We zitten nu in scenario's die de zwartste zwartkijker niet had voorzien'', constateerde voorzitter D. Witteveen. Hij leidt sinds 21 maanden de PVK-burelen in Apeldoorn en zit sinds de recente samenwerking met De Nederlandsche Bank ook daar in de directie.

Witteveen presenteerde zijn maatregelen gisteren als het onsmakelijke drankje dat de patiënt snel moet slikken. Nu orde op zaken stellen, dan is het pensioenstelsel weer fit als de volgende test komt, wanneer de na-oorlogse babyboomers vanaf 2010 met pensioen gaan.

De Pensioen- en Verzekeringskamer perkt nu de laatste vrijheid van pensioenfondsen in om naar eigen inzicht de omvang van hun buffers tegen financiële tegenslagen te formuleren. De eisen worden verhoogd, in feite aangepast aan de koersval van de afgelopen twee jaar. De fondsen moeten ook geld opzij leggen voor tussentijdse koersdalingen. Premiekortingen aan werknemers en werkgevers worden aan banden gelegd.

Als de verhoging van de uitkeringen aan gepensioneerden met de loon- of prijsstijging (indexatie) een automatisme is, moeten fondsen ook daarvoor geld opzij leggen, waarschuwt de PVK. Tenzij zij luid en duidelijk elk jaar zeggen dat de indexatie gekoppeld is aan de financiële positie van het fonds. Hoe zwakker die positie, hoe kleiner de kans op volledige indexatie.

Van versoepelde regels voor de financiële positie van de pensioenfondsen wil Witteveen, met de wet in de hand, niets weten. Ook het idee van de Nederlandse Bond voor Pensioenbelangen, een belangenorganisatie van gepensioneerden, voor een solidariteitsfonds waarbij de sterke fondsen de zwakkere broeders met geld en kennis helpen, hoeft niet op actieve medewerking van de PVK te rekenen. Witteveen staat naar eigen zeggen open voor elk serieuze oplossing, maar niet voor een makelaarsrol.

Zijn kritiek op het door pensioenfondsen gevoerde beleid in het verleden was mild. En doordat bijna duizend pensioenfondsen actief zijn, met elke een andere achterban van werknemers en werkgevers (winstgevendheid, ouderdom, concurrentiekracht) zijn de verschillen bijna groter dan de overeenkomsten. ,,Er is altijd wel een handjevol klanten die het minder doen dan de rest.''

De PVK gaf gisteren voor het eerst wel de marges aan waarbinnen het fortuin van de pensioenfondsen heen en weer schommelt met de beurskoersen. Een paar maanden geleden wilde de PVK daarop geen antwoord geven omdat de vraag vanuit toezichtsoogpunt niet relevant was. Bij een AEX van 300 punten is het tekort van de fondsen 23 miljard euro, bij een beursgraadmeter van 400 ,,maar'' 2 miljard. Eind vorig jaar sloot de AEX iets boven 500 punten.

Pensioenfondsen hebben een jaar de tijd om hun financiële positie te herstellen en twee tot acht jaar om weer adequate, in feite hogere buffers aan te leggen voor koersdalingen en eventuele indexatie. Witteveen ziet in zijn eisenpakket geen stimulans voor pensioenfondsen om op stel en sprong aandelen te verkopen. ,,Het helpt je geen biet vooruit.'' Nu is ongeveer 46 procent van hun vermogen in aandelen belegd.

Wat kunnen de pensioenfondsen wel doen? Binnen drie maanden moet een plan van aanpak bij de PVK in Apeldoorn liggen. Het afgelopen jaar liet al het hele scala aan oplossingen zien, alleen zal de prijs dit jaar, als de beurskoersen op dit niveau blijven, hoger zijn. De pensioenpremies die werkgevers en werknemers moeten betalen zullen verder omhoog moeten. Deze verhogingen zijn echter meestal aan een maximum gebonden.

De PVK constateert streng dat de premies gemiddeld nog steeds onder de kostprijs van een goed pensioen liggen. In feite geven sommige pensioenfondsen hun werkgever en werknemers nog steeds een inkomensubsidie.

Verder kunnen werkgevers, al dan niet op basis van gemaakte afspraken met hun pensioenfonds, gedwongen worden extra geld te storten in de pensioenkas of tijdelijk leningen te verstrekken die meetellen bij het vermogen. Een andere optie is de beperking of bevriezing van de indexatie van gepensioneerden. Als laatste redmiddel geldt de bevriezing van de toezegging aan actieve werknemers.

De PVK heeft met sommige fondsen al gesprekken gevoerd, een enkeling is in Apeldoorn op de koffie ,,besteld''. Als dat niet helpt, komen de echte machtsmiddelen, tot en met sluiting van het pensioenfonds.

    • Menno Tamminga