Hier wordt niet afgerekend

Wat een opluchting. Overal in de wereld vallen topmannen door de mand, maar in Nederland niet. De hele Nederlandse bedrijfstop geurt zo fris als de beste Unilever-deodorant. In De Achterkant van het gelijk slaagden de topmannen van Unilever, Shell, ABN Amro en andere vooraanstaande bedrijven met glans voor het morele examen van Marcel van Dam. Ze gaven steeds het juiste antwoord. Fraude en corruptie doen zich alleen voor bij de bouw en in het buitenland. Er zaten geen bouwondernemers en geen buitenlanders bi,j dus het was een hoogstaand gezelschap.

Nederland is een land ,,waar de mensen nog gewoon denken en nog redelijk normaal zijn', vatte Ouborg van oliebedrijf Princess de teneur samen. Van Dam presenteerde gevallen waarvan de ondervraagden zeiden dat ze zich nooit voordoen. Commissarissen die hen zouden dwingen om foute boekhouding goed te keuren bijvoorbeeld. Ze konden gemakkelijk beloven dat ze in zo'n onwaarschijnlijk geval zouden opstappen. Volgens een onderzoek van Economische Zaken zou tachtig procent van de Nederlandse bedrijven in het buitenland wel eens steekpenningen betalen. De topmannen van gisteren behoorden tot de overige 20 procent. Ze maakten een geweldige beurt. Dat ABN Amro ook de sigarettenindustrie financiert, en tv-kanalen die wel eens softporno uitzenden, vind ik niet verrassend.

De mediatrainers hebben Van Dam ruim ingehaald. Topmannen laten zich niet verrassen door onverwachte vragen en voor ethiek halen ze een tien. ,,Maatschappelijk ondernemen' bestaat uit een paar stevige cursussen public relations met voormalige of nog werkende televisiecoryfeeën.

Daar komt bij dat Van Dam weinig ervaring heeft met het grote bedrijfsleven, behalve dan in goedbetaalde fora. Hij is niet de enige presentator die zich er dan toch aan waagt. Financiële journalistiek is de zwakke stee van de publieke televisie, een enkel onderzoeksproject van Zembla of Reporter uitgezonderd. In de huidige economische malaise wordt het gemakkelijker om aan kritische financiële redacteuren te komen. Probleem blijft dat je met een deskundig gesprek al gauw in details vervalt die de kijker niet meer kan volgen. Je moet groot talent hebben om het dan nog interessant te houden.

Zelfs ervaren presentatoren laten zich door een zelfbewuste topman gauw in de luren leggen. Ook op RTL, met meer economische expertise dan de publieke omroep, zie ik zelden een stevig interview. In het gesponsorde Business Class hangt Harry Mens aan de lippen van zijn ondernemende gasten, maar hij verschilt weinig van Paul Witteman die ik voor de camera op B&W zelfs eens een afspraak heb zien maken met drie joggende topmannen. Witteman en Van Dam rijden wel geen Bentley, maar zijn ook zelf kleine communicatie-ondernemers in de klasse van Harry Mens die flink profiteerden van de jaren negentig. Ze verdienen grofweg drie keer zoveel als een minister, grotendeels publiek geld. Vandaar dat Van Dams ethische vragen over hoge inkomens weinig overtuigend zijn. Het komt erop neer dat zijn hoge inkomen de norm is. Wat daarboven zit is ongeoorloofd.

Juist de mensen die beter kunnen praten dan ondernemen zijn gevierd op televisie. Wim Dik bijvoorbeeld of Roel Pieper die gisteren weer van de partij was, maar dan in een hoofdzakelijk zwijgende rol. Die hebben geen mediatraining nodig. De sympathiek causerende Dik is nooit aan de tand gevoeld over hoe hij KPN naar de maan hielp. Hij zwaaide net op tijd af en wij moeten als telefoonabonnees nu het gelag betalen.

Voor de televisie is het bedrijfsleven altijd diezelfde duistere fruitmachine gebleven waar vanzelfsprekend geld uit komt. In de jaren zeventig waren topmannen schurken die te weinig uitkeerden. Je ziet die variant nog terug in het populaire reders-epos Westenwind. In de jaren tachtig van de massawerkloosheid werden topmannen plotseling helden. Het ooit zo linkse Brandpunt had de primeur van Brandpunt in de markt, ver voor Harry Mens aan zo'n programma begon. Topmannen verdienden veel meer dan hun vermaledijde voorgangers, maar niemand die er wat van zei. De afrekening die zich in Amerika heeft voorgedaan is hier tot nu toe

uitgebleven. Behalve dan in de bouw.

Gerectificeerd

Princess

In de rubriek Beeld (1 oktober, pagina 19) wordt Princess een oliebedrijf genoemd. De onderneming maakt huishoudelijke apparatuur.

    • Maarten Huygen