Genetische manipulatie op dopinglijst

Op de vernieuwde dopinglijst, die gisteren openbaar is gemaakt door het wereldantidopingbureau WADA en het Internationaal Olympisch Comité (IOC), is nu ook genetische manipulatie opgenomen. De nieuwe lijst geldt vanaf 1 januari 2003.

Met de opneming van het zogenoemde gendoping op de lijst van verboden stoffen geven WADA en IOC het signaal af dat zij de strijd tegen genetische manipulatie actief aangaan. De kans dat volgend jaar een sporter op gendoping wordt betrapt is echter vrijwel nihil, omdat de wetenschap nog geen deugdelijke detectiemethode heeft ontwikkeld.

Maar daaraan wordt volgens Dick Pound, de voorzitter van WADA en IOC-lid, hard gewerkt. ,,Door genetische doping toe te voegen geven wij aan rekening te houden met ingrijpende veranderingen in de dopingmethodieken. Nieuwe technologieën stellen ons voor nieuwe uitdagingen in de strijd tegen doping, maar wij samen met de wetenschappelijke en medische gemeenschappen zijn bereid die aan te nemen.''

Bij genetische manipulatie wordt doelbewust een deel van het DNA van kenmerk veranderd. Dan kan kunstmatig via een injectie, maar ook door een cel op de juiste plaats te positioneren. Effectiever is om met behulp van een virus het gewenste DNA op de juiste plaats te krijgen. Door middel van een genetische therapie kan ook het lichaam zelf aangezet worden tot de aanmaak van medicijnen. Voorbeelden daarvan zijn het gen dat de aanmaak van het eiwithormoon EPO (erytropoëtine) stuurt of het gen dat de concentratie van insuline-achtige groeifactor 1 (IGF-1) regelt zodat de groeihormoonspiegel in het lichaam wordt beïnvloed.

In maart van dit jaar had Pound tijdens een WADA-congres in New York over de gevaren van genetische manipulatie en de dreiging van klonen al verklaard dat het WADA niet achter de feiten wil aanlopen, zoals met de ontwikkeling van hormoonpreparaten en epo is gebeurd. De WADA-voorzitter destijds: ,,We moeten in kaart brengen wat gaande is en wat de gevaren zijn. We moeten een systeem ontwikkelen met medewerking van alle overheidsinstanties in de hele wereld. Liefst hebben we binnen twee jaar regels of reglementen ingevoerd en onderzoekstechnieken ontwikkeld, nog voor de Zomerspelen van 2004. Anders zijn we weer te laat.''

IOC-voorzitter Jacques Rogge verklaarde na het uitbrengen van de nieuwe lijst van verboden middelen. ,,De lijst houdt rekening met de gevaren van de toekomst en volgt een van de fundamentele principes van het IOC: de bescherming van de gezondheid van de topsporters.''

Rens van Kleij, directeur van het Nederlands Centrum voor Dopingvraagstukken (NeCeDo), juicht de stap van WADA en IOC toe. ,,Hoewel er tot op zekere hoogte sprake is van tasten in het duister, vind ik het goed dat WADA en het IOC gendoping nu een plek hebben gegeven en daarmee een waarschuwing doen uitgaan.''

Van Kleij vertelt dat ook het NeCeDo zijn bijdrage zal leveren aan het onderzoek naar een detectiemethode van gendoping. Er zijn inmiddels contacten gelegd met genetische therapeuten om de in Nederland beschikbare kennis in kaart te brengen. Bovendien worden mogelijkheden onderzocht om te komen tot samenwerkingsverbanden met experts op het gebied van de genetica.

Genetische manipulatie voor atleten wordt niet langer gezien als sciencefiction, maar als een realiteit waarmee de sportwereld wel eens snel geconfronteerd kan worden. Op een WADA-congres over genetica in New York verklaarde Ted Friedmann, hoogleraar kindergeneeskunde in Californië en werkzaam bij een centrum voor moleculaire genetica, dat de ontwikkelingen reeds zover zijn gevorderd, dat sporters en artsen niet lang meer zullen aarzelen gebruik te maken van gentherapieën.

Friedman zei destijds ook dat binnen één, drie of vijf jaar stiekem de eerste genetisch gemanipuleerde atleet aan wedstrijden zal meedoen. Friedman: ,,Als je een moleculair bioloog, of zelfs studenten, vraagt hoe hij een gen moet inplanteren om de spierfunctie te beïnvloeden, zal hij zo vier methoden noemen. Ook wanneer hem wordt gevraagd naar zuurstoftransport en hoe hij sportmensen harder kan laten lopen, hoger kan laten springen, hoe hij ze groter, langer en sterker kan maken.''