Duitsland wil bezuinigen, zonder de groei te remmen

Fors bezuinigen en voorkomen dat de economie nog verder afremt. Met die precaire opdracht zijn de onderhandelingsteams van de sociaal-democratische SPD en Groenen een week na de Bondsdagverkiezingen begonnen aan de formulering van het nieuwe economische beleid voor de grootste economie in de eurozone.

Woordvoerders van beide partijen onderstreepten gisteravond in Berlijn hun bereidheid om binnen de krappe marges te blijven die het Stabiliteitspact voor de euro stelt aan de staatsfinanciën. Tegelijk sloot bondskanselier Gerhard Schröder omvangrijke belastingverhogingen uit, nadat vooraanstaande SPD-leden verhoging van successierechten, verhoging van de tabaksaccijns en herinvoering van de vermogensbelasting hadden bepleit.

De coalitiebesprekingen voor een tweede rood-groene regering begonnen onder een slecht gesternte. Minister van Financiën Hans Eichel verlaagde de prognoses voor economische groei en meldde dat lagere inkomsten en hogere uitgaven een gat van 10 miljard euro hebben geslagen in zijn begroting. Oorspronkelijk ging Eichel uit van 2,5 procent groei voor komend jaar.

De onderhandelaars zitten daarmee al bij voorbaat klem. De regels voor een stabiele euro verbieden het aangaan van hogere staatsschulden. Een grootscheepse belastingverhoging is schadelijk voor de toch al kwakkelende conjunctuur en staat op gespannen voet met de verkiezingsbelofte van Schröder dat de belastingtarieven eerder omlaag moeten dan omhoog. Drastische bezuinigingen kunnen eveneens een rem zetten op de economie en zijn bovendien een garantie voor verzet van de zijde van diverse belangenbehartigers.

Om de financiële nood toch het hoofd te bieden zal de nieuwe regering er vermoedelijk niet aan ontkomen om van alles een beetje te doen. Vasthouden aan de begrotingscriteria die gelden voor de eurozone en tegelijk hopen op meer ruimte voor anticyclisch beleid. De belastingtarieven niet verhogen, maar wel beknibbelen op aftrekposten. Bezuinigen zonder het restant economische groei af te knijpen.

De verschuiving van de deadline voor begrotingsevenwicht van 2004 naar 2006, zoals voorgesteld door de Commissie, komt Duitsland goed van pas. Hoewel Eichel zich nog niet in het Europese debat over versoepeling van de stabiliteitscriteria heeft gemengd, zei minister van Buitenlandse Zaken Fischer gisteren in behoedzame termen dat ruimere mogelijkheden voor anticyclisch beleid het overdenken waard zijn.

De belastingtarieven blijven ongemoeid, maar de belastingvoordelen (99 in totaal) worden wel onder de loep genomen. De Duitse fiscus is bij voorbeeld royaal voor de eigen woning, voor verhuurders die hun woningbestand moderniseren, voor culturele instellingen en voor mensen die op onregelmatige tijden werken. Ook wordt de Duitse subsidie-catalogus (81 regelingen) tegen het licht houden. De grootste subsidiepost, steenkoolsubsidies van 2,9 miljard euro, heeft Schröder gisteren al onaantastbaar verklaard. Omvangrijke subsidies zijn er onder andere ook voor sociale woningbouw, voor bedrijven die investeren in de nieuwe deelstaten, voor boeren die hun bedrijf stopzetten en voor de renovatie van gebouwen als deze bijdraagt tot vermindering van de CO2-uitstoot.