Concessies

Om te voorkomen dat het Internationale Strafhof de Europese Unie overdwars zou scheuren, is de EU de Verenigde Staten toch maar iets tegemoetgekomen. Gisteren hebben de Europese ministers van Buitenlandse Zaken in Brussel op de valreep één lijn getrokken. Lidstaten van de EU mogen bilaterale verdragen sluiten met de VS, mits die aan een paar voorwaarden voldoen. Kandidaat-leden van de EU wordt hetzelfde gevraagd. De concessie is dat weerbarstige lidstaten als Groot-Brittannië, Spanje en Italië – dan wel een kandidaat als Roemenië – aparte akkoorden mogen ondertekenen waarin ze de VS toezeggen geen diplomaten of militairen aan het Internationaal Strafhof in Den Haag uit te zullen leveren. Maar gewone burgers en politici vallen daar buiten. Ook Amerikanen die al op weg zijn naar Den Haag, kunnen niet op immuniteit rekenen als ze toevallig een tussenstop maken in een land dat een bilaterale overeenkomst met de VS heeft.

De ratio achter deze clausules is dat diplomaten en militairen opereren onder verantwoordelijkheid van het burgerlijk bestuur en dus gehouden zijn politieke opdrachten en bevelen uit te voeren. Volgens minister De Hoop Scheffer van Buitenlandse Zaken is er bovendien weinig nieuws onder de zon. Nederland bijvoorbeeld heeft al sinds lang een verdrag met de VS over de behandeling van Amerikaanse militairen die hier hun dienst vervullen, zo is hem onlangs duidelijk geworden. De andere landen hebben nu, in hun onderhandelingen met Washington, een vergelijkbare ,,bodem'' in een eventueel verdrag te leggen.

Mede daarom is er volgens De Hoop Scheffer geen sprake van serieuze concessies aan de VS en blijft de EU als gesloten front optrekken. Amnesty International daarentegen ziet het interne compromis van de EU-ministers als een schending van letter en geest van het Strafhof.

De waarheid ligt, zoals het cliché wil, in het midden. En wel om de simpele reden dat de dreigende confrontatie tussen de EU en de VS meer een politiek dan een juridisch karakter heeft. Door de consequente weigering van de Amerikaanse regering in zee te gaan met het Strafhof, werd de EU gedwongen een politieke calculatie te maken van het conflict tussen de bondgenoten. De conclusie liet zich raden. Hardnekkig vasthouden aan het Strafhof zónder bilaterale verdragen met de VS zou niet alleen tot een ernstige botsing hebben geleid, maar ook de interne cohesie van de EU hebben ondermijnd. De EU zou zo sterk zijn als haar zwakste schakel. De ministers konden gisteren niet veel meer dan eieren voor hun geld kiezen. Fraai is anders. Maar het gaat er nu om het Strafhof zo in te richten en te ontwikkelen dat het zijn bestaansrecht niet in theorie maar ook in de praktijk kan bewijzen.